Otağ-ı Hümayun

Otağ-ı Hümâyun ya da Hünkâr Kasrı, İstanbulun Esenler rayonunda, Yıldız Texniki Universiteti Davutpaşa Kampusu sərhədləri daxilində yerləşən, kökü 15-ci əsrə uzanan, Osmanlı dövründə padşahın səfər öncəsi ordunu göndərdiyi və mərasimlər təşkil etdiyi köşk quruluşudur. 2010-ci ildə həyata keçirilən bərpa işlərindən sonra "Otağ-ı Hümâyun Mədəniyyət Mərkəzi" kimi istifadəyə açılmışdır.

Mənbələrdə bina; Davut Paşa Kasrı, Davut Paşa Sarayı, Taş Köşk/Kasır, Hünkâr Kasrı və Otağ-ı Hümâyun adları ilə anılır.

Bina, sur xaricindəki Topkapi qapısından Edirne Yoluna uzanan köhnə kervan yolu üzərində yerləşən tarixi Davutpaşa Sahrası sahəsindədir; bu gün YTÜ Davutpaşa Kampusu daxilindədir. Eyni sahədə Davutpaşa Qışlası, tarixi bir çeşmə və digər bəzi Osmanlı binaları mövcuddur.

Erkən dövr

Ənənəvi hekayə, sahra sahəsindəki daş köşkün ilk olaraq 1483-cü illərdə Davud Paşa tərəfindən inşa etdirildiyini; binanın 16 və 17-ci əsrlərdə müxtəlif təmir və əlavələrlə istifadə edildiyini bildirir. Bəzi tədqiqatçılar köşkün III. Mehmed dövründə (1595–1603) tikildiyini, memarı olaraq Dalgıç Ahmed Ağa’yı işarə edir; I. Ahmed dövründə (1603–1617) kiçik əlavələr edildiyi qeyd olunur. 16–17-ci əsrlərdə padşahın səfərə qatılmadığı hallarda ordunun Davudpaşa Sahrası’da toplanıb Hünkâr Kasrı’ndan göndərildiyi bilinməkdədir.

18–19. əsrlər

Bölgə, Osmanlı hərbi təşkilatlanması kontekstində əhəmiyyətini qorumuş; Davutpaşa’da qışla inşası prosesində köşk baxımsız qalmış, lakin 19-cu əsrdə təmir görmüşdür. Bəzi mənbələrdə qışlanın tikintisi zamanı Hünkâr Kasrı/Otağ-ı Hümâyun’un Krikor Amira Balyan tərəfindən təmir edildiyi bildirilir. 1849-cu il tarixli bir çeşmə daha sonra 20-ci əsrin sonlarında Otağ-ı Hümâyun yaxınlarına köçürülmüş və 2019-cu ildə bərpa edilmişdir.

20. əsr

Bölgə, hərbi və mülki funksiyalar arasında dəyişən istifadələrə məruz qalmışdır. 1999-cu ildə Davutpaşa Qışlası sahəsi YTÜ‑yə ötürülmüş, kampuslaşma prosesi ilə birlikdə Otağ-ı Hümâyun üçün genişmiqyaslı bərpa hazırlıqları gündəmə gəlmişdir.

2010 bərpası və sonrası

İstanbul 2010 Avropa Mədəniyyət Başkenti proqramı çərçivəsində YTÜ və Ajans əməkdaşlığı ilə həyata keçirilən təxminən 9–12 aylıq bərpa işlərindən sonra bina 27–28 dekabr 2010 tarixlərində mədəniyyət mərkəzi kimi açılmışdır. Sonrakı illərdə daxili məkan təmir və işıqlandırma üzrə tətbiqlər aparılmış, YTÜ tərəfindən texniki xidmət‑təmir və ətraf mühitin tənzimlənməsi işləri davam etdirilmişdir. 2015-ci ildə AA‑ya verilən bir müsahibədə YTÜ rəhbərliyi, Otağ-ı Hümâyun bərpasının tamamlandığını bildirmişdir.

Memarlıq

Bina, giriş divanı, divanhane (böyük salon), otaqlar, xidmət bölmələri və pilləkənlərdən ibarət iki mərtəbəli bir köşk xarakteri daşıyır. Ədəbiyyatda “daş otağ” olaraq tərif olunan kütlə, səfər otağının (çadır) abidəvi, daimi memarlıq qarşılığı kimi şərh edilir. İç məkanında dövri təmirə bağlı müxtəlif qatlar və tərtibat elementləri müəyyən edilmişdir; müasir bərpa işlərində sementli sıvalar çıxarılıb horasan harcı ilə müdaxilələr aparılmış, divanhane üçün xüsusi bir lampa dizayn edilmişdir.

İstifadə və əlçatanlıq

Otağ-ı Hümâyun, Davutpaşa Kampüsü daxilində yerləşdiyi üçün kampus təhlükəsizliyi və tədbir təqviminə bağlı olaraq məhdud ölçüdə əlçatan ola bilir. Məkan, dövrlər üzrə sərgi və mədəniyyət-sənət tədbirlərinə ev sahibliyi edir.