Pirinç Han

Pirinç Han, Sultan II. Bayezid tərəfindən Bursa’da tikilmiş bir han.

Şəhər mərkəzindəki Hanlar Bölgəsində, Cumhuriyyət Küçəsində yerləşir. 1490-1508 illəri arasında inşa edilmişdir. Sultan II. Bayezid’in İstanbuldakı vakıflarına gəlir məqsədilə Bursa’da tikdirdiyi ikinci handır. Padşah daha əvvəl Koza Han‑ı tikmişdi. Koza Han‑ın yaxınlarına tikilən han bu səbəbdən əvvəllər Hân-ı Cedîd-i Hâkânî, Kârbansaray, Hân-ı Cedîd-i Âmire kimi adlarla anılmış; 17-ci əsrin əvvəllərindən etibarən Pirinç Hanı adıyla anılmağa başlamışdır. Memarları Yakup Şah bin Sultan Şah və Ali bin Abdullahdır. Bina emini Ecebey bin Abdullah və Nazır Muhiddin‑dir.

Tikilidə həm daş, həm də kərpic material istifadə edilmişdir. Həyət arxaları və ayaqları kəsilmiş daş; arxalar, kubbələr və tonozlar kərpici̇dir. Giriş fasadında kəsilmiş daş və üç sıra kərpic istifadə edilmişdir.

Böyük bir kvadrat həyətin ətrafında aşağı mərtəbədə 38, yuxarı mərtəbədə 48 otaq var. Develikli və ahırlı‑dır. Həyətə açılan 2,96 m genişliyində arxsız qapıdan binaya daxil olunur. Orijinalında həyətində yerləşən onaltıguşəli şadırvanın izləri bu gün də görülür.

Tikildiyi dövrlərdə Bursa’da çoxlu Venesialı, Ruslu və Fransa taciri olduğu və Han‑ın inşa edildiyi Şehreküstü Mahalləsi‑də oturduqları sənədlərdən anlaşılır. Pirinç Han, Bursa‑ya gələn xarici tacirlərin ən çox ziyarət etdiyi hanlardan biri olmuş və handa xüsusilə kürk ticarəti aparılırdı. 16‑cı əsrin ortasından etibarən handa ipək bükücülər toplanmışdır.

1855 Bursa zəlzələsində qərb və şimal revakları və dükanları tamamilə yıxılan hanın, dağıdılmış hissələrini istifadə edilə bilən vəziyyətə gətirmək üçün avlusunda və içində müxtəlif əlavə binalar tikilmişdir. Həmçinin, şimal‑şərq küncü, 1903‑1906 illərində Hamidiye Caddesi (bu günkü adıyla Cumhuriyet Caddesi) açılırkən kəsilmişdir. 1970‑ci illərin sonlarına qədər handa dəri işləri aparan atelyelərin, ayaqqabı istehsalxanalarının, ipək bükücülərinin və ipək boyacılarının olduğu bilinməkdədir.

Pirinç Han, təxminən iyirmi il davam edən bərpa işlərindən sonra 2002-ci ildə alış-veriş mərkəzi kimi açılmışdır. Bərpa zamanı qərb fasadında yeni bir qapı açılmış; mənbələrdə qeyd olunan məscid və şadırvan isə tikilməmişdir. Hal-hazırda aşağı mərtəbəsində kafelər, yuxarı mərtəbəsində isə bəzi dükan və ofislər yerləşir.