Qızıl Hacılı mosque

Qızılhacılı məscidi keçmiş məscid və tarixi memarlıq abidəsidir, Azərbaycan, Gəncə şəhərində yerləşir.

1877-ci ildə inşa edilən keçmiş məscid 2 avqust 2001-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı Qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

Tarix

Qızılhacılı məscidi 1877-ci ildə Gəncənin Qızılhacılı məhəlləsində yerli sakinlərin maliyyə dəstəyi ilə inşa edilmişdir. Məscid şəhər sakinləri tərəfindən “Şabanlı məscidi” adlandırılır. Bu adın məhəllənin bir tayfası və ya tayfa liderinin adı ilə əlaqəli olduğu düşünülür. Bundan əlavə, adın məscidi quran və ya onun tikintisini başlatan şəxs ilə bağlı ola biləcəyi ehtimalı da var.

Azərbaycanın Sovet işğalı sonrası 1928-ci ildə dinə qarşı rəsmi kampaniya başladı. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi bir çox məscidi, kilsəni və sinaqoqu təhsil məqsədli klubların balansına keçirdi. 1917-ci ildə Azərbaycanda 3 000 məscid olduğu halda, bu rəqəm 1927-ci ildə 1 700‑ə, 1928-ci ildə 1 369‑a və 1933-cü ildə yalnız 17‑yə düşdü. Qızılhacılı məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırdı. Zamanla bina ateizm klubu və anbara çevrildi.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra məscid 2 avqust 2001-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı Qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edildi.

Müəyyən bir müddət ərzində binada uşaq diş həkimliyi klinikası fəaliyyət göstərmişdir. Hal-hazırda bina Gəncə Şəhər Kitabxanasının 22‑ci filialına ev sahibliyi edir.

Memarlıq

Məscid Gəncəyə xas qırmızı kərpicdən tikilmişdir. Bina kubbəli olub, dəmir kubbe üçbucaq şəklində formalaşaraq üstünə bir çanaq və aypara qoyulmuşdur. Qapının yanındakı divarda iki bucaqlı nişan və onun üzərində nişanın formasını əks etdirən pəncərə yerləşir. Qapıdan keçərək kiçik bir koridora daxil olunur, bu koridor kvadrat formalı namaz salonuna aparır. Məscidin daxili hissəsi sümüklə sıxılmışdır. İçəridə heç bir yazı yoxdur və məsciddə mihrap yoxdur. Mihrapın binanın ateizm klubu kimi istifadə edildiyi dövrdə məhv edildiyi güman edilir.