Sahabiye Madrasa

Sahabiye Medrese (Türk: Sahabiye Medresesi) 13-cü əsrin tarixi madrəsasıdır, Kayseri, Türkiyədə.

Tarix

Madrəsa Kayseri şəhərinin mərkəzində yerləşir. Portalın muqarnasla örtülmüş arxasını əhatə edən mühasirə arxasında ağ mərmərdən hazırlanmış iki sətirlik yazıya görə, o, Anadolu Selcuq sultanı Qiyāth ad-Dīn Kaykhusraw bin Qilij Arslān dövründə, Vəzir Sahib Ata Fahreddin Ali bin Hüseyin əmrilə 1267–1268-ci illərdə tikilmişdir.

Memarlıq

Bina düzbucaqlı formaya malikdir, ortasında həyət var. O, Anadolu Selcuqları memarlıq üslubunda, ön fasadı karvan sarayı görünüşü ilə tikilmişdir. Madrəsa dörd iwanı olan bir mərtəbəli binadır. Yüksək vaultlı portal binanın cənub tərəfinin mərkəzində yerləşir və geometrik və çiçək ornamentləri ilə bəzədilmişdir, bu da gec Anadolu Selcuq memarlığının nümunəsidir. Aslan başlı gargoyles portalın hər iki tərəfdə divarların kənarları altında simmetrik şəkildə yerləşir. Əsas fasadın hər bir küncündə silindrik qüllələr yüksəlir. Digər fasadlar, əsas fasaddan daha sadə tərtib olunmuşdur, lövhə pəncərələri və gargoyles ilə canlandırılmışdır.

Monumental portal kənardan içəriyə doğru tədricən bir-birini izləyən kənarlarla bəzədilmişdir. Portalın ortasında yerləşən aşağı əyri qapı açılışı, yüksək uca bucaq arxası ilə əhatə olunmuş muqarnas formalı nişanda yerləşir. Qapı arxasının yuxarı hissəsində, nəsx şriftində relieflə yazılmış mətn lentinin üç istiqamətdə qapı nişanını əhatə etdiyi bir zolaq var. Mühasir arxası, qapı nişanının aşağısında hər iki tərəfdə məhdudlaşdıran iki mərtəbəli sütunların başlıqları üzərində oturur. Arxa arxaların spandrelərində, ağır aşınmış səthli iki qığılcım və yuxarı orta hissədə bir mərmər yazı lövhəsi var. Dar konkav kənar, stalaktit giriş bölməsini üç istiqamətdən məhdudlaşdırır. Qapı nişanının yan üzərində, muqarnas ornamentləri ilə mihrablar yerləşir.

Portaldakı aşağı əyri qapı açılışından daxil olaraq, uca varaq damla ilə örtülmüş giriş iwanına girilir. Şərq və qərb divarlarında bir-birinin qarşısında qaş arxalı geniş nişanlar mövcuddur. Giriş iwanının hər iki tərəfində yerləşən düzbucaqlı planlı məkanlar da uca varaq damlarla örtülmüşdür.

Giriş iwanı vasitəsilə çatılan düzbucaqlı planlı həyət, şərq, qərb və cənub qanadları boyunca kvadrat planlı ayaqlara oturan uca bucaq arxaları kimi açılan portikalarla əhatə olunmuş geniş sahədir. Iwan arxaları portiko baylarından daha geniş və daha hündürdür. Hal-hazırda həyətin ortasında düzbucaqlı hovuz yerləşir.

U-planlı həyəti əhatə edən portikaların arxasında, müxtəlif ölçülü otaqlar uca varaq damlarla örtülmüşdür.

Mərkəzi iwan, həyətin şimal fasadının ortasında yerləşir və ucu sivri varaq damla örtülmüş böyük bir həcmi təşkil edir. Şimal divarının ortasındakı qapı daha sonra açılmışdır. Iwanın şərq və qərb qanadlarından yanına yerləşən iki kvadrat planlı otaqdan, qərb qanadı beton kubbə ilə örtülmüşdür və qapı və pəncərələr kimi avadanlıqlar daha sonra şimal divarına açılmışdır. Şərq qanadındakı kvadrat formalı otaq kubbə ilə örtülmüşdür. Bina ilə bağlı köhnə fotoşəkillərdən məlum olur ki, əsas iwanın yanındakı hər iki məkan keçmişdə kubbələnmişdir. Mədrəsə tamamilə kəsilmiş daşdan tikilmişdir.

Mədrəsənin portalı incə daş işçiliyi ilə bəzədilmişdir. Xaricdən daxilə doğru tədricən səthlər yaradan sərhədlər əsasən həndəsi birləşmələrdən ibarət mürəkkəb bəzəklərə malikdir. Bundan əlavə, sıx stilizə olunmuş çiçək motivləri arasında palmette və rumi motivləri ilə bir-birinə əyrilərdən bağlanan figürativ təsvirlər diqqətəlayiqdir. Surluq arxın oturduğu sütunların başlıqlarındakı aslan başlarının fasadlarda oyulmuş olması, binanı pis qüvvələrdən qorumaq üçün talismanik təsvirlər olduğu düşünülən köhnə ənənənin uzantısı ola bilər.

1960-cı illərdə böyük təmir işləri aparılan mədrəsədə, əsasən yıxılmış əsas divarlar, portiko arxları və portal təmir edilərək tamamlanmışdır. Qərb qanadından əsas iwana bitişik otağın yıxılmış kubbəsi də betonla yenilənmişdir. Bina hazırda bazar kimi istifadə olunur.