Solymári quarry No 1 Cave

Solymári daş kəsici 1-ci nömrəli mağara Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Budai dağlıq bölgəsində, Solymárda, Zsíros dağında yerləşən mağaralardan biridir.

Təsvir

Solymár mərkəzindən DNy-ya, təxminən 2 km məsafədə, tanınmış və turist xəritələrində işarələnmiş Solymári-ördöglyuk yaxınlığında, onun əsas girişinin altında və artıq fəaliyyət göstərməyən böyük daş mədəninin yan tərəfində Solymári daş kəsici 1-ci nömrəli mağara yerləşir. Budai Təbiət Qoruma Sahəsində yerləşir. Daş kəsicinin girişinə nisbətən yaxın, daş kəsicinin Şərq kənarında, bauxitos qalıq yığıcıının yuxarı hissəsində görünən qayalıq qırılmasında, 327 m dəniz səviyyəsindən hündürlükdə Solymári daş kəsici 1-ci nömrəli mağaranın girişi yerləşir. 1,9 m enli və 0,9 m hündürlüklü giriş təbii xarakterli, üfüqi ox istiqamətli və üçbucaq, həmçinin qeyri‑adi formadadır.

Yüngül gəzinti ilə, sonra çətin keçilə bilən (yamaclı) torpaqda əldə edilən mağara yuxarı Trias dövrünün dachstein kireçdaşı ilə yaranmışdır. Azad şəkildə görülə bilən mağara asanlıqla keçilə biləndir. Mağaranın məkan forması qayalıq çuxuruna bənzəyir. Yuxarıya doğru meyilli və tipik ellips şəklindədir. Mağarada gömbəllik, toxum güzgüsü və breks zona görünür.

Küləkli quyu şəklindəki mağarada mineral yaranmalar azdır, yalnız qeyri-müəyyən, korroziyalaşmış kalcitkérgek, borsóköves, montmilchesedett, földes, színtelen cseppkőbekérgezések müşahidə olunur. Qaya strukturu çox parçalıdır. Girişin yanında xaricdən atəşli qırılma planı yerləşir, bu səbəbdən mağaranın yaranmasının əsaslandırılmasında tektonikanın böyük rolu olduğu ehtimal edilir. Daha sonra donma prosesli kőzetaprózódás dəyişdi. Donma, aprózódás prosesləri səbəbindən mağaranın döşəməsi qismən kőzettörmelék, qismən agyagos (kisebb mértékben humuszos) doldurucu maddə ilə örtülür. Yəqin ki, korrozion, oldódásos prosesləri mağaranın əsas boşluq yaradıcı amilləri idi onun yaranmasının əsas mərhələsində. Mağara ehtimal ki, köhnə və daha böyük bir mağaranın roncsa, maradványrésze.

Tədqiqat tarixi

1958-ci ildə nəşr olunan, Budapest természeti képe adlı kitabda qeyd edilir ki, Jablonkay Pálnın 1935-ci ildə nəşr etdiyi kitabında Solymári-kőfülke nyílásával azonos szintben, a kőfejtő falában még 6–8 másik nyílás is látszik. Láng Sándor szerint ezeket azóta lefejtették és más pontokon figyelhetők meg a karsztos járatok nyílásai. Jablonkay Pál a kőfejtő falában lévő nyílások alapján úgy gondolta, hogy régen itt polje volt. Láng Sándor szerint ez lehetetlen a felszínformák alapján.

Az 1976‑də tamamlanmış, Bertalan Károly tərəfindən yazılmış dəftərdə oxunur ki, solymári daş mədəninin həv mənbəyi küncləri Budai dağlarında yerləşən Solymárda, Sziklás dağında yerləşir. Bunlar Solymári-ördöglyuk altındakı daş mədənində yerləşir. Mədən işlənməsi ilə həv mənbəyi küncləri kəşf edilmişdir. Dəftərin həv mənbəyi künclərinə dair hissəsi iki ədəbi əsərə əsaslanaraq yazılmışdır. 1984‑də nəşr olunan, Magyarország barlangjai adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında Budai dağlıq bölgəsinin mağaraları arasında Solymári‑daş mədəni həv mənbəyi küncləri ümumi adı qeyd olunmuşdur. Siyahıya bağlı olaraq Dunazug dağlıq bölgəsinin mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən, 1:500 000 ölçü nisbətində xəritədə bu boşluqların coğrafi yerləşməsi göstərilir.

Gazda Attila mağaranı ölçüb, sonra ölçmə məlumatlarından istifadə edərək, 2004‑cü il iyulun 19‑da Solymári daş mədəni 1‑ci mağara (Solymár, 4773‑cü mağara katastr vahidi) plan xəritəsini, uzun kəsik xəritəsini və en kəsik xəritəsini hazırlamışdır. Xəritələr 1:100 ölçü nisbətində mağaranı göstərir. Xəritə lövhəsində Şərq‑Şimal istiqaməti işarələnib. Plan xəritəsində uzun kəsik və en kəsikin mağarada yerləşməsi müşahidə edilə bilər.

Gazda Attila 2004-cü il avqustun 16‑sında, Országos Barlangnyilvántartás üçün mağara qeydiyyat vərəqini yazmışdır. Qeydiyyat vərəqində yazılıb ki, Solymári kőfejtő 1‑ci mağarası Pest vilayətində yerləşən Solymárda, Budai‑hegyda, 4773‑cü mağara katastr sahəsində yerləşir. Mağaranın girişi kőfejtődə, qayalıq dırmaşma sahəsində, 327 m tszf. yüksəklikdədir. Ətraflı ölçülmüş mağara 2,6 m uzunluqda, 2,6 m üfüqi yayılmada, 1,4 m şaquli yayılmada, 1 m hündürlükdə və 0,4 m dərinlikdədir. Kiçik ölçüdə dəyişdirilmiş mağaranın mineral çıxıntıları praktiki olaraq bütövlükdədir. Altlığı basılmış, dərinləşdirilmişdir. Egri Csaba 2004-cü il avqustun 25‑sində, Országos Barlangnyilvántartás üçün mağaranın foto‑sənədliyini hazırlamışdır.