Solymári quarry No 3 Cave

Solymári daş kəsici 3-cü nömrəli mağarası Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Budai dağlıqda, Solymárda, Zsíros dağı üzərində yerləşən mağaralardan biridir.

Təsvir

Solymár mərkəzindən DNy-ya təxminən 2 km məsafədə, geniş tanınan və turist xəritələrində işarələnmiş Solymári-ördöglyuk yaxınlığında, onun əsas girişinin altında və artıq fəaliyyət göstərməyən böyük daş mədəninin yan tərəfində Solymári daş kəsici 3-cü nömrəli mağarası yerləşir. Bu, Budai Təbiət Qoruma Sahəsində yerləşir. Daş kəsicinin bauxit qalıq yığma sahəsinin yuxarı hissəsində meydana gələn qayalıq qırılmasında, açıq sahədə, 337 m dəniz səviyyəsindən hündürlükdə Solymári daş kəsici 3-cü nömrəli mağarasının girişi yerləşir. 0,6 m enində və 0,4 m hündürlüyündə olan giriş təbii xarakterli, yamac oxuna paralel və üçbucaq formalıdır.

Yüngül gəzinti ilə, daha sonra çətin keçilə bilən (dik) sahədə əldə edilən mağara yuxarı Trias dachstein kireçdaşı ilə yaranmışdır. Mağaranın formalaşmasında tektonika, donma ilə daş parçalanması və korroziyanın rolu olmuşdur. Mağaranın məkan forması sadə xarakterlidir. Yamacın meyli meyilli və tipik kesit növü qeyri‑nizamlı formalı kesitdir. Azad şəkildə görülə bilən mağara asanlıqla keçilə biləndir.

Mağara ədəbiyyatda Solymári kőfejtő III. sz. ürege (Turi 2009) adı ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

1958-ci ildə nəşr olunan, Budapest təbii şəkilləri adlı kitabda qeyd edilir ki, Jablonkay Pálın 1935-ci ildə nəşr etdiyi kitabda Solymári-daş kəsicinin giriş səviyyəsində, daş kəsicinin divarında daha 6–8 başqa girişin də göründüyü bildirilir. Láng Sándorun sözlərinə görə, bu girişlər o zamandan bəri aşkar edilmiş və digər nöqtələrdə karst yollarının girişləri kimi müşahidə olunur. Jablonkay Pál daş kəsicinin divarında olan girişlərə əsaslanaraq, əvvəllər burada polje olduğunu düşünmüşdür. Láng Sándor isə bu fikrin səth formalarına əsaslanaraq mümkün olmadığını bildirir.

Az 1976‑də tamamlanmış, Bertalan Károly tərəfindən yazılmış dəftərdə oxunur ki, solymári daş mədəninin hevfonsor küncləri Budai dağlarında yerləşən Solymárda, Sziklás dağında tapılır. Bunlar Solymári-ördöglyuk altındakı daş mədənində yerləşir. Mədən işlənməsi ilə hevfonsor küncləri kəşf edilmişdir. Dəftərin hevfonsor küncləri haqqında bölməsi iki ədəbi əsərə əsaslanaraq yazılmışdır. 1984‑də nəşr olunan “Magyarország barlangjai” kitabının ölkə üzrə mağara siyahısında, Budai dağları mağaraları arasında Solymári‑daş mədəni hevfonsor küncləri ümumi adı qeyd olunmuşdur. Siyahıya bağlı olaraq Dunazug dağları mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən, 1:500 000 ölçülü xəritədə bu boşluqların coğrafi mövqeyi göstərilir.

Borzsák Sarolta və Egri Csaba 2005‑ci ildə mağaranı ölçmüş, sonra Borzák Sarolta ölçmə məlumatlarından istifadə edərək, 2004‑cü il avqustun 25‑də Solymári daş mədəni 3‑cü nömrəli mağaranın (Solymár, 4773‑cü mağara katastr vahidi) plan xəritəsini, uzun kəsik xəritəsini və en kəsik xəritəsini hazırlamışdır. Xəritə lövhəsində Şərq‑Şimal istiqaməti işarələnib. Plan xəritəsində mağarada uzun kəsik və en kəsikin yerləşməsi görülür. Egri Csaba 2004‑cü il avqustun 25‑də, Milli Mağara Qeydiyyatı üçün mağaranın foto‑sənədləşməsini hazırlamışdır.

Egri Csaba və Borzsák Sarolta 2004-cü il avqustun 25‑də, Országos Barlangnyilvántartás üçün mağara qeydiyyat vərəqini yazıblar. Qeydiyyat vərəqində yazılıb ki, Solymári kőfejtő 3‑cü nömrəli mağarası Pest vilayətində yerləşən Solymárda, Budai‑dağlıqda, 4773‑cü mağara katastr sahəsində yerləşir. Kőfejtődə, dağ yamacında, açıq sahədə, 337 m tszf yüksəklikdə mağaranın girişi var. Ətraflı ölçülmüş mağara 3,2 m uzunluqda, 3 m üfüqi yayılmada, 1,9 m şaquli yayılmada, 0,4 m hündürlükdə və 1,5 m dərinlikdədir. Praktik olaraq tam mağara döşəməsi praktik olaraq tamdır.

Ən sadə şəkildə yağlı dağ turizm evinin qalıntısından yaxınlaşmaq olar. Qalıntıdan Solymári‑ördöglyuk‑a aparan işarələnmiş turistik yola gedərək kőfejtő kənarına çatmaq lazımdır. Buradan kőfejtő D‑ci tərəfindəki kiçik çıxış yolunda 20‑30 m sonra təxminən 10 m eniş edərək dik, çökəkli kőfejtő sahəsinə düşmək lazımdır. Bu quru havada da təhlükəlidir, ancaq qar, nəm şəraitdə demək olar ki, yalnız ip dəstəyi ilə mümkündür. Yıxılan daş parçalarından çıxan çınqıllı sahədə mağaranın kiçik girişi yerləşir. Yalnız sürünərək dar və yamaclı mağarada irəliləmək mümkündür. Orada əhəmiyyətli ölçüdə və ya miqdarda mineral formasiya yoxdur. Boşluq yalnız katastr əhəmiyyətlidir. Çökəkli və daş qırıntı döşəməsi səbəbindən mağaradan ayaqla yuxarı çıxmaq çox çətindir. Mağarada dönmək mümkün deyil. Əhəmiyyətsiz əlavə araşdırma baxımından da, amma ondan uzaq olmayan geniş mağara sistemi yerləşir.

Az Anubisz Barlangkutató Csoport və Adrenalin Barlangkutató Egyesület üzvləri 2009‑ci ildə, ilkin təxminən 3 m dərinliyində olan Solymári kőfejtő III. sz. ürege adlı mağaranın dibini təmizlədilər, bununla mağaranın dərinliyini təxminən 8 m‑ə artırdılar. Aşağı və yuxarı hərəkət edən, təşviqedici keçidləri kəşf etdilər, bunlarda yaxşı hiss olunan hava hərəkəti var. İşləri davam etdirmək istəyirlər, çünki mağara daha da araşdırma üçün mütləq uyğun bir boşluqdur.