Tiszavasvári Fehér-szik Természetvédelmi Terület

175 hektarlıq sahədə yerləşən Fehér-szik 1977-ci ildə qorunmağa elan edildi. İdarəedicisi Hortobágyi Milli Park İdarə Heyətidir. Sahə məhdud şəkildə – istirahət vaxtı xaricində – ziyarət edilə bilər.

Məkanı

Tiszavasvári‑dən şərqə, təxminən 4‑5 kilometr məsafədə, Tiszavasvári‑Nyíregyháza arasındakı 36‑cı əsas yol boyunca, onun şərq tərəfinə qədər uzanır.

Xüsusiyyətləri

Tuzlu torpaq, Szikes gölü ilə əlaqəli təbii bitki cəmiyyətləri və duzlu torpaqlara xas bitki və heyvan növləri, xüsusilə zəngin quş aləmi.

Tarixi

Fehər-szik axın olmayan, qumlu lözdə yaranmış korroziya vadisində yerləşir, bütün tərəflərdən aşağı təpələrlə əhatə olunmuşdur.

Sahəni çay deyil, yalnız yağış və torpaq suyu bəsləyir, buna görə hava şəraitinə görə demək olar ki, hər yay sonunda kiçik quruyur. Göl suyu adətən duzludur, yüksək soda məzmunlu.

Sahədəki duzlaşma prosesi bir zamanlar yüksəlmiş torpaq suyu səbəbindən başlamışdır.

Duzlaşmanı suyun bu daimi dəyişkənliyi davam etdirir, yaşayış məkanının “sadələşməsini” maneə törədir.

Fehér-szik torpağı səthdən karbonatlı, qabıqlı çəmən torpağıdır, yüksək soda məzmunlu.

Gölün quruması dövrlərində suyu olmayan səthdə soda çiçəklənir. Buna sziks adlanır.

Yerli əhali bu sziksı əsrlər boyunca topladı, 18‑ci əsrdə onun sahilində “soda fabriki” də qurmuşdular.

Bitki aləmi

Szikes gölünün sahilinin böyük hissəsini saz və çobanyastığı cəmiyyəti örtür. Sziktó‑nun orijinal bitki örtüyünü verən “zsiókás”, duzlu çəmənli yaşayış yerləri artıq kiçik sahələrə məhdudlaşmışdır. Ən çox quru dayanan sahələrin böyük hissəsini isə duzlu çəmən örtür.

Xüsusi duzlu bitkilər arasında ağ tippan, qurd otlu çəmən, duzlu bal çəməni var, bunlar dövri olaraq su ilə örtülmüş sahələrdə yaşayır.

Ərazidə bu gün də duzlu torpaq ləkələri ətrafında duz tolerant bitkilər yetişir, bunlar arasında duzlu ot, çəmən kənarı ot, qoyun çəməni də var.

Duzlu göl dibinin bir zamanlar tipik bitkisi duzlu çəmən və dırnaq otu idi, bunlar artıq yalnız quraqlıq illərində burada görünür.

Yüksək, əsasən quru sahələrdə mozaik bitki cəmiyyətləri formalaşmışdır.

Fehér-szik şimal hissəsində duzlu çöl otları mövcuddur, tipik bitkiləri duzlu çəmən, qırmızı çəhrayı çənək, ya da adi çobanyastığı və şahin çiçəyi.

Heyvan aləmi

Ərazinin zəngin quş aləmi xüsusilə quş köçləri zamanı diqqətçəkəndir, çünki bu dövrdə göl və onun ətrafını su quşlarının minlərlə sürüsü istirahət üçün daha uzun və ya qısa müddətə ziyarət edir, həm də burada yuva quran quş aləmi çoxçeşidlidir.

Yay sonunda mütəmadi olaraq burada qırmızı ayaqlı çöl quşu, cücə quşu, çöl quşu, boz quş, kanallı çöl quşu, balıqçıq, kiçik çöl quşu görünür. Burada da bülbüllər toplaşır, nadir qara bülbül də bəzən görünür.

Göldə dəvələr də görünür; bunlar arasında dost dəvə, çöl dəvə, çingən dəvə də var.

Fehér-szikdə gulipən, şəlalə liləsi, bəbic, qara quyruqlu çöl quşu, qara quyruqlu çöl quşu, kiçik çöl quşu, bölömbika da yuva qurur.

Göl sahilində çoxlu çəmənliklərdə çəmən aləminin mahnı oxuyan quşları da yerləşir: çəmən kondu, çəmən ot quşu, ləkəli çəmən çöl quşu, çırpınan çəmən çöl quşu və çəpər çöl quşunun yerləşdiyi yerdə bərkosincə də yuva tapır.

Fehər-sziken müxtəlif siçan növləri də ev tapıb. Burada bizim ən kiçik məməlilərimizdən biri cücə siçanı yaşayır, həmçinin Amerikadan gələn incə siçanlar da görünür, və daha böyük məməlilər arasında tülkü və çöl pişiyi də müşahidə olunur.