Ádám Vay Museum

Szabolcs-Szatmár облысындағы Vaja қаласында 1964 жылы құрылған Vay Ádám мұражайы vaja Vay отбасының XVII ғасырға жататын сарай-қамалында орналасқан.

Мекеменің негізгі міндеті — Rákóczi дәуірін зерттеу, азаттық соғысының естелігі мен куруц дәстүрлерін сақтау. Оның көрмелері, басқалармен қатар, сарай-қамалдың бұрынғы жиһазын, сондай-ак Rákóczi князінің дәуірін көрсетеді.

Тарихы

Сарай үш кезеңде салынды. XVII ғасырдың басында ренессанс стилінде негізгі ғимарат бітті, оны 1659 жылы солтүстік мұнараны қосу арқылы кеңейтті. Ол өзінің соңғы кескінін XVIII ғасырдың басында оңтүстік мұнара бітірілгенде алды.

1860 жылдары жүргізілген қайта құру ғимараттың ренессанс сипатын жойды. Ішкі кеңістіктерде де, қасбетте де тас жақтаулы есіктер мен терезелер бөлшектеп алынды, олардың орнына бүгінге дейін көрінетін ағаш ұстасы құрылымдағы есіктер орнатылды. Қасбетте терезе тесіктері тарылтылды, шошак доғалы терезелер, терезе жұптары орнатылды. Сарай бір ғасырдан астам осы пішінін көрсетті.

Ғимаратты ескерткіш ретінде қорғау талабымен алғаш рет 1960-1962 жылдары қалпына келтірді. Сол кезде оның бастапқы жағдайын көрсетуге ұмтылған.

1996-2004 жылдары жүргізілген ауқымды қалпына келтіру, реставрация жұмыстары барысында сарайды XVII ғасырдың кескініне тағы да жақындатты.

Үкіметтің 1543/2012 (XII.4.) нөмірлі қаулысында жарияланған шешіміне сәйкес, мұражай мекемесі Венгрия ұлттық мұражайының құрамында бұрынғы қызметін жалғастырады.

Мұражайдың құрылуы

Мұражайдың құрылуында атақты халық ағартушысы Molnár Mátyás шешуші рөл атқарды, ол 1957 жылдың көктемінде Túristvándiтан Vajaға жіберілген. Ол Ұлттық ескерткіштерді қорғау басқармасының сарай-қамалды қалпына келтіруіне қол жеткізді, 1964 жылы оның басшылығымен ғимаратта мұражай ашылды. Molnár Mátyás есімін еске алу үшін елді мекен мен облыстық мұражай дирекциясы әлі 1983 жылы естелік тақта орнатты, әрі жергілікті мектептердің бірі де оның есімін алып жүреді.

Тұрақты көрмелері

2009 жылы мұражайдың тұрақты көрмелері Rákóczi дәуірінің жеке аспектілерін, әсіресе Rákóczi азаттық соғысындағы Felső-Tiszavidék аймағының рөліне ерекше назар аудара отырып көрсетті. Сонымен қатар, әрине, Vay отбасының тарихы, отбасының жиһазы мен басқа естеліктер де үлкен орын алады.

Жертөле деңгейіндегі доғалы үлкен залда археологиялық қазба барысында табылған ренессанс тастарын көрсететін тас қоймасы, лапидарий бар. Мұнда сарайдың шошак доғалы кезеңіне тән, қалайы жақтаулы түрлі-түсті витраж да көрінеді. Тас елтаңба солтүстік мұнараны қалпына келтіру барысында батыс қасбеттен осында әкелінген. Жертөледе көрінетін екі қабырға қуысында tokaji және egri шараптары көрсетілген.

Бірінші қабат бөлмелерінде, басқалармен қатар, Vaja халықаралық суретшілер колониясы мен Қысқы шығармашылық лагерінде жасалған туындылармен қазіргі заманғы бейнелеу өнері көрмелері үнемі ұйымдастырылады. Бірінші қабаттың үлкен залы мезгіл-мезгіл көрмелерден басқа конференция залы ретінде де жарамды, сонымен қатар бұрынғы кітапхана функциясын да сақтап отыр. Залдың безендіруі — XIX ғасырдың басына жататын, соңғы қалпына келтіру барысында толықтай реставрацияланған керамикалық пеш.

Мұражай саябағында Rákóczi азаттық соғысының онға жуық тарихи тұлғасын көрсететін мүсіндер көрмесі бар.

Өнер тарихындағы құндылықтары

Екінші қабаттың үлкен залының төбе фрескасын 1896 жылы Lohr Ferenc сол кездегі сарай иесі Vay Ádámның тапсырысы бойынша жасады. Vay отбасы осы туынды арқылы отанды жаулап алудың мыңжылдығына естелік орнатуды қалады. Суретші Никополь шайқасының (1396) бір сәтін бейнеледі, онда Vay отбасының бір мүшесі, Vay Titusz (Tihamér) Zsigmond патшаны шайқастан құтқаруға көмектеседі. Vay Titusz осы ерлігі үшін патшадан 1418 жылы елтаңба мен қылыш құқығын алды.

Сарайдың құрылу кезіне тең келетін бірінші қабаттың доғалы салтанат залының штук әшекейі археолог Juan Cabello басшылық еткен түбегейлі зерттеу барысында 2000 жылы табылды.