Black Eagle Pharmacy, Székesfehérvár

«Қара Бүркіт» дәріхана-мұражайы — Секешфехервар қала орталығының басты көшесіндегі Әулие Иштван патша мұражайының тұрақты көрмесі, ол дәрігерлік ісінің тарихына, атап айтқанда Секешфехервардың дәріхана ісінің өткеніне көз жүгіртуге мүмкіндік береді. Барокко стиліндегі жиhaзбен және жабдықпен безендірілген мұражай келушілерді XVIII ғасырдағы дәріханаға тән, дәуірге сай кескінмен қарсы алады. Мұражай Секешфехервардағы алдымен иезуиттер, кейін азаматтық басшылық басқарған дәріханының екі жүз жылдық қызметін көрсетеді. Ғимарат ескерткіш ретінде мемлекеттің қорғауында.

«Қара Бүркіт» дәріханасының тарихы

«Қара Бүркіт» дәріханасы 1746–1971 жылдар аралығында Секешфехервардың басты дәріхана мекемесі болды, ол алғашында иезуиттер монах орденінің қарамағында жұмыс істеді. «Қара Бүркіттің» алғашқы ізашары 1688 жылы негізі қаланған тұңғыш дәріхана болды, оны түріктерді қуып шығарғаннан кейін бірден Пападан келген дәріхана иесі Шартори Янош ашқан. Дәріхана бірнеше рет иесін ауыстырды, ал иезуит ордені соңында оны 1745 жылы, сол дәуір жағдайлары бойынша үлкен сома — 1200 форинт төлеп сатып алды. Иезуит ордені осы сатып алу арқылы іс жүзінде монополияға ие болды, себебі меншікпен бірге қала басшылығы басқа ешкімге дәріхана ашуға рұқсат бермейтін артықшылықты да мұрагерлікке алды. Иезуиттердің меншігіне өткен қалалық дәріхана, кейінгі «Қара Бүркіт» дәріханасының басшылығына неміс, словен, латын және венгр тілдерін білетін дәріхана иесі Машнер Якаб тағайындалды.

Иезуит ордені 1744 жылы фехервар монастырын, дәріхананың сол кездегі ғимаратының қарсысында сала бастады. 1749 жылы Ваносси Антал сол дәуірдің ең әйгілі ағаш ою шеберлерінің бірі Баумгартнер Бернатты Секешфехерварға жіберді, ол бұған дейін басқа қалаларда, соның ішінде Венада да маңызды жұмыстар орындаған. Шебер 1760 жылға дейін секешфехервар иезуит монастырының ағаш ою шеберханасын басқарды, ол иезуит шіркеуі мен монастырдың толық жиhaзымен қатар дәріхананың жиhазын да жасады. Дәріхананың бүгінге дейін ең ерекше бөлігі әлі де осы жиhaзбен безендірілген, бұл — officina деп аталатын бөлме (дәріхананың сатып алушыларға дәрі беретін, ал қарапайымдарын осында дайындайтын да бөлмесі).

1774 жылы дәріхана паулиниандықтар орденіне өтті, содан кейін аукционнан кейін қайтадан азаматтық меншікке айналды. Жаңа иесі Вальтер Ференц дәріхана мен жиhазды жаңа, қазіргі орнына көшірді, әрі ол оған сол дәуір талаптарына сай неміс тіліндегі қазіргі атауын берді: Apotheke zum Schwarzen Adler. Түпнұсқа, иезуиттерге дейінгі жиhазбен және Баумгартнердің барокко жиhазымен қатар 1920-жылдары сецессион стиліндегі таразы шкафы қосылды, бірақ оны кейінірек алып тастады, барокко стиліндегі дәріхананың біртұтас көрінісін қалпына келтіру үшін. Бүгінде осы, негізінен барокко дәуірінен сақталған жиhaздар көрменің безендіруін құрайды. Тұрақты мұражайдың ашылуына Фейер облыстық дәріхана орталығы көмек көрсетті, реставрация жұмысын Фейер облыстық кеңесі басқарды, ал жиhaзды мұқият реставрациялауды Бейнелеу Өнерін Орындаушы Кәсіпорнының ағаш мүсіншілері жүзеге асырды.

Дәріханаға пана болған ғимарат бүгінгі сыртқы кескінін XIX ғасырдың соңында жүргізілген қайта құру барысында алды. Дәріхана-мұражайдың нәзік өңделген, гирлянд өрнегі бар қызыл мәрмәр кіреберісі кеш эклектика стилінде салынған.

Мұражай

«Қара Бүркіт» дәріхана-мұражайы бүгінде негізінен иезуиттердің ағаш ою шеберханасы жасаған дәріхана жиhазын және дәріхананың тарихи жабдығын келушілерге көрсетеді, осылайша дәрігерлік пен дәрі дайындаудың тарихи өткенін баяндайды. Оған қоса, дәріхана-мұражайы «Айдың заты» атты мәдени сериясында археологиялық, этнографиялық және бейнелеу өнеріне арналған уақытша көрмелер ұйымдастырады, осылайша дәріхана-мұражайдың тарихынан бөлек, қала мен айналасының тарихы мен мәдениеті туралы да келушілерге білім береді. Дәріхана-мұражайы «Мұражайлар түні» бағдарламалар сериясына қатысады, оның аясында мұражай қызметкерлері отбасылық бағдарламалармен, дәрілік өсімдіктер бойынша көрсетілімдермен қарсы алады және дәрілік өсімдіктерден қайнатылған шаймен қонақ етеді. Мектептер үшін мұражай балаларға арналған сабақтар ұйымдастырады. Мәдени жұмысын мойындау ретінде Секешфехервар 2011 жылы дәріхана-мұражайын дамыту үшін 13,6 миллион форинт мөлшеріндегі еуроодақтық қаржылай көмек алды, бұл балалар топтарымен жұмыс істеуге қолайлы етіп қайта құруға да мүмкіндік берді.

Дәріхана-мұражайы ғимараттың бірінші қабатының бөлмелерінде орналасқан. Ғимараттың ішкі ауласында дәрілік өсімдіктер бағы бар, оған Китайбел Пал да барған. Дәріхананың қызметі тоқтағаннан кейін оны пайдаланбай қойды, сол себепті «Қара Бүркіт» дәріхана-мұражайында бүгінде дәрілік өсімдіктер өсірілмейді.