St. Stephen's Mausoleum

Әулие Иштван мавзолейі — Венгрияның Секешфехервар қаласындағы, Венгрияның бірінші королі Иштванға арналған естелік ғимарат. Ол 1930-жылдардың соңында, Иштван бастапқыда жерленген Киелі Мария Көкке Көтерілу базиликасының қазылған қирандыларының артында салынған, әрі онда қайтыс болған патшаның XI ғасырға жататын саркофагы сақталған.

Ғимарат және сәулет безендіруі

Мавзолей ғимаратын 1936 жылы археолог Геза Люкс өз әкесі Калман Люкспен бірлесіп жобалады, ал құрылысы 1938 жылы аяқталды. Оның сыртқы қабырғаларында Вальтер Мадарашидің рельефті мүсіндері бар.

Ішкі қабырғалары Вильмош Аба-Новактың Әулие Иштванға қатысты тақырыптарды бейнелейтін, 1938 жылғы венгр саяси контекстінде түсіндірілген фрескаларымен безендірілген. Негізгі көріністер — солтүстік қабырғада «Киелі Оң Қол» немесе Иштванның оң қолы, бұл қазір Будапешттегі Әулие Иштван базиликасында сақталатын реликвия; ал оңтүстік қабырғада Венгрияның Киелі Тәжі (Әулие Иштван Тәжі деп те аталады), сонымен қатар Венгрия билеушілері мен қайраткерлерінің шеруі, тіпті Миклош Хортиге және оның бұрынғы министрі Балинт Хоманға дейін бейнеленген. Кішірек көріністер батыс (кіреберіс) қабырғасында Әулие Геллертттің венгрлерді шоқындыруы мен шіркеудің негізін қалауын, ал шығыс жағында II Сильвестрдің түсі туралы аңыз бен Әулие Иштванның тәж киюін бейнелейді. Фрескалардың діни және саяси тақырыптары соғыстан кейінгі коммунистік дәуірде оларды әкпен сылауға әкелді, бұл, оғаш болса да, олардың сақталуына ықпал етті. Олар 1996 жылы қалпына келтірілді.

Шығыс қабырғасындағы үлкен түрлі-түсті витраж терезені Лили Аркайне Стехло жасаған, ол Әулие Иштван өмірінің эпизодтарын бейнелейді. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қирап, 1996–1997 жылдары суретшінің түпнұсқа үлгілерін пайдаланып қайта жасалды.

Саркофаг

Әулие Иштванның саркофагы — қайта пайдаланылған ежелгі мәрмәр саркофаг, ол XI ғасырда, сірә, 1083 жылы Иштванды әулиелер қатарына қосу рәсіміне орай қайта қашалған. Оның ұзын жақтары херувимдермен, розеткалармен және гүлдермен, ал бір қысқа жағы періштемен безендірілген (екінші қысқа жағы қашалмаған күйінде қалдырылған).

Саркофаг қазір бос. Ол 1814 жылы табылған және содан бері Венгр Ұлттық Мұражайында сақталған, бірақ тек 1930 жылы ғана оның Әулие Иштванға тиесілі екені анықталды. Осының нәтижесінде ол Секешфехерварға көшірілді және 1938 жылы жаңадан салынған мавзолейге орналастырылды.

1938 жылғы тамыздағы мерекелер

Мавзолей 1938 жылы Әулие Иштванның қайтыс болуының 900 жылдығына арналған мерекенің орталық нүктесі болды. Сол жылғы бірқатар шаралар 18 тамызда венгр парламентінің екі палатасының арнайы отырысымен аяқталды, онда 1083 жылы қайтыс болған патшаны әулиелер қатарына қосу күні болған 20 тамыз ұлттық мереке күні деп жарияланды. Бұл оқиға 1941 жылы Секешфехервар қала әкімшілігі ғимаратында, парламент отырысы өткен жерде, Аба-Новактың тағы бір фрескасымен тойланды. Дәл сол күні Миклош Хорти мен онымен бірге келген қайраткерлер мавзолейге барды, оларға әлі жасалу үстінде болған фрескаларды Аба-Новак өзі көрсетті, содан кейін олар Ференц Шидло жасаған Әулие Иштван мүсінінің ашылу салтанатына қатысты. Парламент отырысы бастапқыда 21 тамызға жоспарланған еді, бірақ Хортидің сол күнге белгіленген Адольф Гитлермен кездесуіне байланысты мерзімі ертерек ауыстырылды.