Çengel Han

Чэнгел хан — Анкараның Алтындаг ауданындағы Улус шағын ауданында 1522-1523 жылдары Михримах сұлтанның жұбайы күйеу бала Рүстем Паша салдырған тарихи хан (керуен сарай). Ол Атпазары мекеніндегі Калеөню Депо көшесінде орналасқан. Оның сәулеті классикалық осман сәулеті. Ол шаршыға жақын төртбұрышты жоспар бойынша салынған. Ортасында аула бар, солтүстік-шығыс қасбетінде бір қабатты, қасбеттің кіреберіс жағында екі қабатты дүкендер қатарласып тұр. Ал оңтүстік-батыс қасбеті жердің еңіс болуына байланысты үш қабатты. Қабырғалары берік Хорасан қоспасымен өрілген хан сақтауға қолайлы болғандықтан ұзақ уақыт тифтик (ангор ешкісінің жүні) қоймасы ретінде пайдаланылған. Беріктігі арқасында жақсы жағдайда күні бүгінге дейін жеткен.

Осман дәуірінде Жібек жолында орналасқан Чэнгел хан Анадолы керуендері аялдайтын маңызды сауда орталығы болған. 1991 жылы мемлекет меншігіне алынғанға дейін оның иесі Анадолы бейлербейі Карачапашаның ұрпақтарының бірі Раифе Кожабейоғлы-Өнген болған. Карачапаша сұлтан бірінші Мехмедтің күйеу баласы болып, Анадолы бейлербейі ретінде қатысқан Варна шайқасында осман әскерінің сол қанатын басқарып тұрып 1444 жылы өлтірілген.

Ұзақ уақыт тифтик қоймасы ретінде пайдаланылған Чэнгел хан, олардың ішінде Анкараның белгілі әулеттерінен Кыначылар мен Булгурлулар да бар 18-20 жалға алушының күріш секілді азық-түлік қоймасы ретінде де қолданылған. 1980-жылдары Мәдени және табиғи құндылықтарды қорғау жоғарғы кеңесі тарапынан «қорғалуы қажет көне ескерткіш» деп танылған. Раифе Кожабейоғлы-Өнгеннің 1990 жылы қайтыс болуына байланысты Чэнгел хан балалары Решадет Өнген-Джейхан мен Решат Өнгенге өтті. Бірақ Анкара муниципалитеті 1991 жылы ханды Муниципалитет сарайына айналдыру үшін мемлекет меншігіне алды. Алайда муниципалитет бұл жобасын жүзеге асыра алмай, ұзақ уақыт бос тұрған ханды Вакфтар бас басқармасына тапсырды. Чэнгел хан 2005 жылы Koç Holding тарапынан жалға алынып, қалпына келтірілді. Хан қазіргі уақытта мұражай ретінде пайдаланылады.

Кіреберіс есіктің үстінде жақтау ішінде құрылыс жазуы (кітабе) жазылған. Сүлүс жазуымен түрік тілінде жазылған бұл жазу екі жол болып былай дейді:

Tamam oldu çün binası bu hanın sarayıdır hakikat kârıbanın”. “Tamam olduğunu görüp dedi dil “Melih’il-hayır tarihin bu hanın 1522” (Мағынасы шамамен: бұл ханның құрылысы аяқталғанда, ол шын мәнінде керуеннің сарайы; аяқталғанын көрген көңіл: «Мелих-ул-хайыр» — осы ханның тарихы, 1522 деді.)