Disznós-árki Cave

Диснош-арки-барлаң (Disznós-árki-barlang) Дунай–Ипой ұлттық паркіндегі Вишегради тауында, Пилишмарот аумағында, карст емес жыныста орналасқан барлаң. Ол таудың екінші ұзын барлаңы, бірақ Ваша-сакадек барлаңдары сияқты кең емес.

Сипаттамасы

Барлаң Добого-кётен басталып, Хоффман қонақ үйіне қарай бағытталған Диснош-арок аңғарының бетінде, Лаура бұлағының тікелей маңында орналасқан. Вулкандық күл мен сынықтардан құралған туфтан тұратын тау беткейінің опырылуы немесе құлауы нәтижесінде тас блоктары арасында қалған саңылаулар түрінде пайда болған. Ол Чёргё-лик барлаңына өте ұқсас, бірақ одан кіші. Атектоникалық шыққан барлаң. Ұзындығы 70 метр, тереңдігі 13 метр.

Зерттеу тарихы

Барлаңды әшкерелейтін бу шығуын сол жерге серуендеген Сепеши Ласло байқап, зерттеушілердің назарын аударды. Бірнеше жылдан кейін, 2008 жылдың қаңтарында оны қарап, шынымен де таңғаларлық жылы ауа ағынын байқады. Маңайдан бірнеше желдей ағатын нүкте табылды (Диснош-арки 1–5 нөмірлі белгілер), ақыр соңында екінші деп аталған белгіде 10 сағаттық ашу жұмысымен барлаң ашылды. Алып опырылым блоктарының арасынан өтіп, ашушыларды да таңғалдырып, тік тұрып жүруге болатын бөліктер табылды.

Кіреберіс жанында ашылатын Минус тармағына да көп еңбек жұмсалды, оны жел ағынын бойлап шамамен 10 м тереңдікке дейін қазып шықты, сондай-ақ 20 м төменірек ашылатын 4 нөмірлі белгіге де, ол барлаңның болжамды төменгі кіреберісі болып саналады, онда жазда сыртқа ағатын, шілдеде нөлден төмен температурадағы суық ауаны бойлап жеті метрдей штрек қазылды, бірақ әзірге нәтижесіз. Слиз Дьёрдь барлаңды өлшеп, өлшеу негізінде 2009 жылдың 1 қаңтарында екі көлденең қимасы бар жоспар картасын, сондай-ақ ұзына бойы қима картасын құрастырды. Өлшеу бойынша барлаң 60 м ұзын және 13 м терең. Егер осы уақытқа дейін табылған белгілерді бір-бірімен жалғастыруға қол жеткізілсе, барлаң бірнеше жүз метрлік болуы мүмкін, дегенмен опырылымда өтуге болатын саңылаулардың болуы кепілденбейді, жел ағыны ұсақ түйіршікті сынықтардың саңылауларынан да шығуы мүмкін.

2014 жылғы «Karsztfejlődés» журналында жарияланған зерттеуде Вишегради тауының ең ұзын барлаңы — 70 м ұзын, 13 м терең Диснош-арки-барлаң екені айтылады. 2000-жылдардан бастап негізінен Ариадна карст пен барлаң зерттеу қоғамы мен Сент Озсеб барлаң зерттеу қоғамының қызметінің арқасында тауда шамамен 30 жаңа барлаң белгілі болды. Олардың арасында ең маңыздысы — 2008 жылы ашылған, атектоникалық сырғанау нәтижесінде пайда болған Диснош-арки-барлаң.

Добогокётен Пилишмаротқа қарай бағытталған Диснош-арок аңғарының солтүстік жағын мергель негізіне орналасқан андезит агломераты құрайды, ол ылғалданған мергельде сырғанап, бөлшектерге бөлініп, сырғану барысында бөлшектері бір-бірінің үстіне үйіледі. Қозғалатын тас блоктарының арасында өтуге болмайтын қуыстар мен саңылаулар пайда болады, оларды атектоникалық барлаң деп атайды. Осы бір-бірімен байланысқан қуыстар мен саңылаулар Диснош-арки-барлаңды құрайды. Ауа қозғалысы аз ғана барлаңда, көбіне ірі барлаңдарда, мысалы Диснош-арки-барлаңда байқалады. Пилишмаротта орналасқан барлаң Вишегради тауының 101 барлаңының бірі. Жарияланымға тіркелген, Вишегради тауының 10 метрден ұзын барлаңдарының орналасуын көрсететін сызбада барлаңның географиялық орны көрсетілген. Схеманы Эстерхаш Иштван құрастырған. Зерттеуге барлаңның жоспар картасы енгізілген.