Hamza Museum

Хамза мұражайы — Хамза Д. Акош (Hamza D. Ákos, 1903–1993) суретші әрі кинорежиссердің 1987 жылы Ясберень қаласы мен Ясшаг өңіріне сыйға тартқан бейнелеу өнері қорынан құрылған қоғамдық маңызы бар мұражай мекемесі, ол суретшінің шығармашылық мұрасының елеулі бөлігін қамтиды.

Алғышарттар

Хамза Д. Акоштың шығармашылық мұрасы Венгриядан алыс жерде — алдымен Парижде, кейін Бразилияның Сан-Паулу қаласында қалыптасты. Бразилияда 36 жыл тұрғаннан кейін ол 1989 жылы отанына оралды. Хамзаның атасы Хамза Пал Ясберень қаласындағы халық мұғалімі болған, сондықтан суретші балалық шағының жазғы демалыстарын осы қалада өткізген. Осы байланыс оны өмірінің соңғы мекені ретінде Ясберенді таңдауға итермеледі, ол осында 1993 жылы қайтыс болғанға дейін тұрды.

1987 жылғы сыйға тартудан кейін мұра Яс мұражайының қорына енгізілді және Хамза Д. Акоштың нақты өтінішіне сай 1991 жылдың желтоқсанында Дьёндьёши көшесі 7 нөмірлі тұрғын үйге тасымалданғанға дейін сол жерде сақталды. Кейінірек бұл ғимарат тек суретшінің шығармашылық мұрасының ғана емес, бүкіл мұраның да мекеніне айналды. Қазіргі таңда үш бөлмеде Хамза Д. Акоштың кескіндеме өнерін таныстыратын тұрақты көрме қойылған — шамамен 35 картина, ағаштан жасалған 9 шағын мүсін және бірнеше жеке заты. Хамза мұрасымен бірге қалаға Хамза Лехел Марияның бірнеше жүздеген сән суреттерінің меншігі де өтті. Осы материалдың негізінде төртінші бөлмеде көрме материалдары орналастырылды.

Көрме кеңістігінің шектеулілігінен тұрақты көрмеде Хамза Д. Акоштың кинорежиссерлік қызметі көрсетілмеген, дегенмен венгр кино тарихы оны 1930–40 жылдардағы табысты әрі танымал режиссер ретінде таниды. Қорда осыған қатысты көптеген құжаттар сақталған. Осы олқылықтың орнын толтыру мақсатында мұражай Венгр киноархивімен бірлесіп «Қара-ақ түстегі суреттер» атты жинақ шығарды — бұл шын мәнінде ғылыми деңгейде дайындалған фильмография, онда Хамзаның кино саласындағы қызметінің барлық қолжетімді деректері мен жеке библиографиясы қамтылған.

Бастама: Хамза мұражайы қоры

Хамза мұрасымен бірге мұражай қорына Хамза Лехел Марияның ата-анасы — суретші Лехел Мария мен суретші әрі өнертанушы жазушы Лехел Ференцтің бірнеше туындысы мен көптеген құжаты да енді.

Мұражайдың алғашқы қызметіне қаражатты суретшінің жұбайы Хамза Лехел Мария құрған жеке қор — Хамза мұражайы қоры аз көлемде қамтамасыз етті. Бұл жеке қор қоғамдық меншіктегі көркем туындылар жинағын бес жылдан астам уақыт басқарды.

Қордың құрылтайшысы Хамза Лехел Мария қор қамқоршылар кеңесінің мүшелерін ерекше мұқияттылықпен таңдап, шақырды, өйткені ол сыйға тарту кезінде қойылған мақсаттың — Хамза жинағы негізінде Яс көркемсурет галереясын қалыптастыру мақсатының — орындалуын қамтамасыз еткісі келді. Осылайша шақыру алғандар: облыстық мұражай директоры Талаш Ласло, зейнеткер елші Варга Шандор, зейнеткер елші Терьек Михай, инженер Бартош Нандор, мұғалім Бужаш Шандор, жоғары оқу орнының доценті Деме Мария, экономист-социолог доктор Добош Ласло, экономист Хамза Энике, мұражай директоры Тот Янош, Ясберень қаласының әкімі доктор Мадьяр Левенте, қолөнерші Шиша Йожеф, Ясарокссаллаш қаласының әкімі Сикра Ференц, Ясапати қаласының әкімі Терек Шандор. Құрылтайшының өтініші бойынша заң жөніндегі кеңесші адвокат доктор Кнорр Янош болды.

Хамза мұражайы және Яс галереясы қоғамдық қоры

Жеке қаражат — тұрақты ірі қолдау болмауынан — біртіндеп азайды, соның салдарынан мұражайдың болашағы да қауіп астында қалды.

Ясберень қаласы — Ясшаг өңірінің басқа елді мекендері мұраның өздеріне тиесілі бөлігінен Ясберень пайдасына бас тартқаннан кейін — өзінің толық меншігіне өткен көркем туындылардың мүддесі үшін мұражайды қолдау және оны басқару туралы маңызды әрі жауапты шешім қабылдады. Бұл шешімге «Ясшаг үшін» қоры да, жеке қор таратылғаннан кейін Хамза мұрасын және қор мүлкін өз меншігіне алу құқығынан бас тартуы септігін тигізді. Бұл үшжақты келісім аясында жүзеге асты, оған Ясберень қаласының, Хамза мұражайы қорының және «Ясшаг үшін» қорының өкілдері қол қойды.

Қала әкімшілігі 2000 жылы Хамза мұражайы және Яс галереясы қоғамдық қорын құрды, осылайша мұражайдың одан әрі қызметін қамтамасыз етті. Қоғамдық қордың қамқоршылар кеңесі алғашында бес адамнан тұрды, төрағасы — Дамянич Янош атындағы облыстық мұражай директоры доктор Кертес Роберт, төраға орынбасары — әкім орынбасары доктор Станиц Карой болды. Кеңестің басқа мүшелері: «Ясшаг үшін» қорының өкілі доктор Добош Ласло, Яс мұражайының директоры доктор Х. Батко Эдит, сондай-ақ гимназия директоры әрі Ясберень қалалық әкімшілігінің білім және мәдени-ағарту комиссиясының төрағасы Надь Андраш болды. 2003 жылы кеңес құрамында тағы да өзгерістер болды. Ең маңызды өзгеріс — бұрын лауазымға байланысты болған қамқоршылық мүшелігінің орнына жеке тұлғаларға арналған шақыруға көшу болды. Жаңа кеңесті де әкімшілік үлкен мұқияттылықпен құрды. Осылайша кеңес төрағасы болып бас директордың орынбасары (SZIE-JFK) доктор Станиц Карой, орынбасары — электр инженері Сикра Иштван тағайындалды, мүшелері: заңгер Пирошкане доктор Кертес Илона, мұражай директоры Хортине доктор Батко Эдит, ЯНС облыстық мұражайларының директоры доктор Хорват Ласло, «Ясшаг үшін» қоры мен Яс қауымдастығының атқарушы хатшысы доктор Добош Ласло, заңгер доктор Редеи Иштван болды. Заң жөніндегі көмекке кеңес қайтадан адвокат доктор Кнорр Яношты шақырды. Осы кезде қоғамдық қор мұражайды төрт қызметкермен басқарды: 1 директор (Б. Яноши Дьёндьи), 1 мұражай ағартушысы, 1 әкімші және 1 жарты ставкалы қалдық-күзетші әрі тазалаушы.

Қоғамдық қор тіркелгеннен кейін өзінің Құрылтай грамотасына сай жұмысын бастады, бірақ өзіне жүктелген міндеттердің тек Хамза мұрасына қатыстысын ғана орындай алды. Яс көркемсурет галереясын (Яс галереясын) құру, Ясшаг өңіріне байланысты суретшілердің тұрақты көрмесін ұйымдастыру — бұл оның қызметінің екінші үлкен саласы болар еді — осы күнге дейін жүзеге аспады. Мұның негізгі себебі — қазіргі ғимараттың бұл міндетті шешуге жарамсыз болуы.