Jász Museum

Яс мұражайы — Ясберень қаласында орналасқан, Венгриядағы ең көне өлкетану мұражайларының бірі. Онда тарихи, археологиялық және этнографиялық көрмелер қойылған. Мұражайдың ең танымал жәдігері — Лехел мүйізі. Мұражай, басқа да жәдігерлермен қатар, опера әншісі Секей Михайдың мұрасын да сақтайды.

Тарихы

Ясберенде мұражай құру идеясы — елде алғашқылардың бірі болып — 1873 жылы туындады. Сол кездегі Яскун округінің төменгі капитаны Шипош Орбан яс халқының тарихи ескерткіштерінің лайықты орынға қойылуын, олардың ұрпаққа сақталуын жақтады.

Мұражай 1874 жылдың 26 желтоқсанында ашылды. Қазіргі орнына — 1842 жылы ескі қалалық басқарма ғимаратының тастарынан салынған бір қабатты үйге — ол 1931 жылы түпкілікті көшіп келді.

Лехел мүйізі

«Лел (Лехел) мүйізі» — мұражайдың танымал жәдігері, дегенмен оның аңыз бойынша шынайы бұйыммен бірдей екендігін ешнәрсе дәлелдемейді. «Суретті шежіреде» (Képes krónika) бір бас әріп оны ұзын, түзу керней тәрізді бейнелейді. Аңызды одан әрі күшейткен нәрсе — мүйіз табылған кезде оның жоғарғы жиегінен бір бөлігі жоғалып, сынық болғаны. Мүйіз византия стилінде, піл сүйегінен ойылып жасалған, әшекейінде цирк көрінісі бейнеленген. Кейбір болжам бойынша ол византия стилін жақсы білетін Киев шеберханасында жасалған және яс (алан)–орыс байланыстары арқылы ястарға тиесілі болған. Басқа болжамдарда ол Византияда жасалып, цирк ойындарында пайдаланылған, кейін жерін жыртқан бір шаруа оны тауып алған, ал зақымды соқа тигізген деп есептеледі.

Мүйіз ястар өмірінде маңызды рөл атқарды, олардың бірлігінің символына айналды. Яс капитаны оны мерекелік сәттерде белдігінде тағып жүрген, ол көптеген яс елді мекендерінің елтаңбасында бейнеленген.

Соңғы кездері оны ерекше жағдайларда қайтадан үндетіп тұрады.

Мерзімді басылымы

«Redemptio» — Ясберендегі Яс мұражайының қолдауымен екі айда бір рет (ақпан, сәуір, маусым, тамыз, қазан және желтоқсан аяғында) шығатын мерзімді басылым. Оның қосымша атауы — «Яс және құн елді мекендерінің өлкетану басылымы». Ол 1994 жылы редемпция (өзін-өзі сатып алу) оқиғасының сол кездегі 250 жылдығына орай құрылды. Баспагері — Яс мұражайы үшін қоры.

Ясшаг дәстүрлерін сақтаумен қатар, басылым азаматтық ұйымдар мен Яс мұражайының бүгінгі жай-күйін де көрсетеді, өлкетану мақалаларын жариялайды. Ол әрдайым еркін болған ястар мен құндардың өзіндік сана-сезімін, мақтанышы мен мәдениетін сақтап қалғанын дәлелдеуге тырысады.