Hét Hole

Hét-lyuk (Жеті саңылау) — Мажарстанның ерекше қорғалатын үңгірлерінің бірі. Ол Дунай–Ипой Ұлттық паркінің аумағында орналасқан. Ол Буда тауларының жалғыз бағаналы үңгірі. Одан үлкен мөлшерде фосфат құрамды гуано өндірілген. Ол Реметесурдоктың екінші ұзын үңгірі, ең ұзыны — Remete-hegyi 8. sz. barlang.

Сипаттама

Буда Ландшафтық Қорғау Аймағында, Реметесурдоктың солтүстік бетінде, Реметесёлёш ауылының сыртқы аумағында, Будапешт шекарасынан алыс емес жерде, бұталықта, Реметехеги тауының басында, төбе жиегі жағдайында, аңғар бетінің оңтүстікке қарай созылатын шыңында, шыңның оңтүстік-шығыс бетінде, қатаң қорғалатын аумақта орналасқан жартас шығыңқысында үңгірдің 7 кіреберісі ашылады. Бір-біріне жақын орналасқан кіреберістерінің төртеуі тік бағытты, үшеуі еңіс бағытты. Үңгірдің орны мен атауын туристік карталар көрсетеді, бірақ оған белгіленген туристік жол апармайды. Remete-hegyi 8. sz. barlang-тың жоғарғы кіреберісі Hét-lyuk-тың ең батыстағы кіреберісінен шамамен 10 м оңтүстік-батыста орналасқан. Ол Remete-barlang-тан шығыс–солтүстік-шығысқа қарай тік сызықпен шамамен 200 м жерде орналасқан. Ол Реметесурдоктың жоғарғы үңгір деңгейінде (бұл деңгей аңғар табанынан 130 м биіктікте, теңіз деңгейінен 400 м биіктікте созылады) орналасқан.

I кіреберіс эллипс пішінді, тік бағытты, ені 0,65 м, биіктігі 2,3 м. II кіреберіс дұрыс емес пішінді, тік бағытты, ені 3,9 м, биіктігі 6,1 м. III кіреберіс дұрыс емес пішінді, тік бағытты, ені 3,61 м, биіктігі 2,6 м. IV кіреберіс эллипс пішінді, тік бағытты, ені 0,7 м, биіктігі 1,5 м. V кіреберіс эллипс пішінді, еңіс бағытты, ені 1,1 м, биіктігі 1,7 м. VI кіреберіс доғал пішінді, еңіс бағытты, ені 2,3 м, биіктігі 4,2 м. VII кіреберіс дұрыс емес пішінді, еңіс бағытты, ені 1,05 м, биіктігі 1,2 м.

Ол жоғарғы триас қалың қабатты дахштейн әктасында, бастапқыда карст суы деңгейінен төмен еру нәтижесінде, кейін құлау нәтижесінде қалыптасқан. Құлау нәтижесіндегі қалыптасу қосалқы үдеріс, бірақ ол үңгірде айқын байқалады. Әдебиетте оны су жұтқыш үңгір деп те атайды. Ол көп деңгейлі кеңістік пішінді үңгір. Үлкен пішіндерінің ішінде бағана, мұржа және шар тәрізді ойыс байқалады. Оның кіші пішіндері — шар тәрізді қазан, төбе арнасы және төбе қалталары. Жолдарында әлсіз дамыған тұрақты сталагмиттер, әлсіз дамыған аспалы сталактиттер, әлсіз дамыған сабан тәрізді сталактиттер, әлсіз дамыған сталактит жолақтары, әлсіз дамыған сталактит қабыршақтары, сталактит ағындары пайда болған, олар қазіргі кезде жойылып бара жатқан жағдайда, ал ең жоғарғы бөліктерінде конденсация бұршақ тастары бар.

Ол екі бөлікке бөлінеді. Оның жоғарғы бөлігі — құлау үңгірі. Feneketlen-akna (Түпсіз бағана) табанынан басталатын Alsó-barlang-та (Төменгі үңгірде) үлкен мөлшердегі жарқанат гуаносы болды. Қазіргі күнде де үңгірде жарқанаттар кездеседі. Оның ең үлкен залы — ұзындығы 10 м, биіктігі 10 м, орташа ені 3 м болатын Nagy-terem (Үлкен зал). Осы залда оның ең терең нүктесі — тереңдігі 33 м орналасқан. Үңгірді қарап шығу үшін рұқсат қажет емес, бірақ оны толық аралау үшін арқан техникасы құралдарын қолдану қажет. Онда әртүрлі жағдайдағы бекітілген нит өте көп орнатылған. Үш кіреберіс арқылы арқан техникасы құралдарынсыз кіруге болады. Alsó-barlang тек арқан техникасы құралдарымен ғана өтіледі.

Үңгір атауын оның жеті кіреберісіне байланысты алды. Үңгір әдебиетте сондай-ақ 9. számú barlang (Хорват, Суньог, 1971), Budai Hétlyuk (Шебёш, 1932), Feneketlen zsomboly (Берталан, 1966), Guano barlang (Казаи, 1915), Guánó-barlang (Берталан, 1966), Hét-luk (Краус, 2004), Hétlyuk (Кадич, 1932), Hét lyuk (Хорн, 1932), Hétlyuk-barlang (Папа, 1966), Hét-lyuk-barlang (Хорват, Суньог, 1971), Hétlyuk barlang (Берталан, 1976), Hétlyukbarlang (Папа, 1938), Hét-lyuk barlangrendszer (Берталан, 1976), Hétlyuk-zsomboly (Леел-Ёшши, 1950), Hétlyuk zsomboly (Топал, 1954), Hét-lyuk-zsomboly (Кордош, 1984), Hét-lyuk zsomboly (Берталан, 1976), Remete-hegyi 9. sz. barlang (Кордош, 1984), Remetehegyi 9. sz. barlang (Берталан, 1976), Remetehegyi barlang (Кадич, 1952), Remetehegyi hétlyuk (Кадич, 1919), remete-hegyi Hét-lyuk (Кордош, 1984), remetehegyi Hétlyuk (Берталан, 1966), Remetehegyi hét lyuk (Барца, Тирринг, 1920), Remetehegyi Hétlyuk (Кесслер, 1931), Remete-hegyi-zsomboly (Берталан, Шёнвиски, 1973–1974) және Remetehegyi zsomboly (Barlangvilág, 1933) атауларымен де кездеседі.

1877–1932

1877 жылғы «Archaeologiai Értesítő» журналында Мажар Ұлттық музейінің ежелгі заттар қорының қарашада 1 (жануарға тиесілі) төменгі жақ сүйегімен, 2 сүйекпен және 3 қыш сынығымен толықтырылғаны жазылған. Буда маңындағы Реметемарияға жақын орналасқан жартас қуысынан табылған осы жәдігерлерді Лоци Лайош музейге сыйға тартты. 1904 жылғы «Budapest Régiségei» жинағында Реметемария жартас қуыстары, ықтимал, тас дәуірінің тұрақтары болғаны, олардан Лоци Лайош (Régészeti N., 168/1877) Мажар Ұлттық музейіне дөрекі қыш сынықтарын алып барғаны жазылған.

«Turisták Lapja» журналының 1915 жылғы жинағында жарияланған, Казаи Эндре жазған шолуға сәйкес, Казаи Эндре мен Тёдтер Дьюла (Юлиус) қазан айының бір күні шатқалдың үңгірлерін қарап шығу үшін Мариаремете шатқалына саяхатқа шықты. Тёдтер Дьюла шатқалдың топографиясын жақсы білетін, бірақ Guano barlang-ты бәрібір таба алмады. Олар үңгірге тау жотасынан жетуге тырысты және аймақта көп адасты, мұны қоса берілген жоспардың бағыты да көрсетеді. Үңгірдің кіреберісі мұржа тәрізді, сондықтан оған кіру оңай емес, сондай-ақ бұрын онда көп гуано табылған. Жарияланымда мариаремете үңгірлер аймағының жоспары көрінеді, онда Guano barlang-тың географиялық орналасуы белгіленген. Жоспарды Казаи Эндре жасаған.