Remete-hegyi No 14 Cave

Remete-hegyi 14. sz. barlang (Реметехеги №14 үңгірі) — Дунай–Ипой Ұлттық паркіндегі Реметесурдок шатқалында орналасқан үңгірлердің бірі. Табылған орыннан өте ерекше әрі құнды археологиялық жәдігерлер шықты. Үңгір, ықтимал, жалған ақша соғатын шеберхана болған, одан антропологиялық жәдігер де табылған.

Сипаттама

Реметесёлёш ауылының сыртқы аумағында, Реметехеги тауының тік оңтүстік бетінде созылады. Оның кіреберістері Реметесурдоктың солтүстік бетінде, шатқалдың шығыс ұшына жақын, қатаң қорғалатын аумақта, аңғар табанынан шамамен 60 м биіктікте, теңіз деңгейінен шамамен 350–380 м биіктіктегі әктас жартастарының төменгі бөлігінде орналасқан. Ол шатқалдың ортаңғы үңгір деңгейінде (бұл деңгей аңғар табанынан 70 м биіктікте, теңіз деңгейінен 340–350 м биіктікте созылады) ашылады. Қуыс құлау нәтижесінде пайда болған. Ол екі тас ауласының арасында, жартас көпірі тәрізді, биіктігі 6–9 м жотаның астында орналасқан. Ол Remete-barlang мен Remete-völgyi Felső-barlang-тан шығысқа қарай 300 м жерде орналасқан.

Оның бір төменгі, бір жоғарғы кіреберісі бар. Ол дахштейн әктасында пайда болған. Nagy-terem (Үлкен зал) деп аталатын бөлігі ұзындығы 9 метр, ені 3–4 метр, биіктігі 5–8 метр, оның солтүстік бөлігінен еңбектеу жолы басталады. Археологиялық ескерткіштің тіркеу нөмірі 10814.

1984 жылы үңгір әдебиетте алғаш рет Remete-hegyi 14. sz. barlang деп аталды. Үңгір әдебиетте сондай-ақ 14. sz. barlang (Сабо, 1972), Felszakadt-barlang (Хорват, Мате, 1975), Felszakadt barlang (Хорват, Мате, 1975), Remetehegyi IV. sz. barlang (Кесслер, 1932), Remete-hegyi IV.sz. barlang (Берталан, Шёнвиски, 1976), Remetehegyi 14. sz. barlang (Берталан, 1976), Remete-hegyi Felszakadt-barlang (Папа, Денеш, 1982), remete-hegyi Felszakadt-barlang (Папа, Денеш, 1982), Remetehegyi felszakadt barlang (Леел-Ёшши, 1957), Remete-hegyi zsomboly (Торма, 1986), Remete-szurdok beszakadt barlangja (Бёкер, 1978), Remete-völgyi Szurdok-barlang (Хорват, Мате, 1975), Remetevölgyi Szurdokbarlang (Хорват, Мате, 1975) және Szurdok-barlang (Сабо, 1972) атауларымен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1877 жылғы «Archaeologiai Értesítő» журналында Мажар Ұлттық музейінің ежелгі заттар қорының қарашада 1 (жануарға тиесілі) төменгі жақ сүйегімен, 2 сүйекпен және 3 қыш сынығымен толықтырылғаны жазылған. Буда маңындағы Реметемарияға жақын орналасқан жартас қуысынан табылған осы жәдігерлерді Лоци Лайош музейге сыйға тартты. 1904 жылғы «Budapest Régiségei» жинағында Реметемария жартас қуыстары, ықтимал, тас дәуірінің тұрақтары болғаны, олардан Лоци Лайош (Régészeti N., 168/1877) Мажар Ұлттық музейіне дөрекі қыш сынықтарын алып барғаны жазылған. 1932 жылғы «Barlangvilág» басылымында жарияланған хабарламада Будапешт Университетінің Туристік Қоғамының Үңгір Зерттеу Бөлімшесінің мүшелері Remetehegyi IV. sz. barlang-тың қара топырақ қабатынан, қола дәуірі мен неолит дәуіріне жататын ыдыс сынықтарының арасынан, дінарлық типті сирақ сүйектері мен адам бас сүйегін тапқаны жазылған.

1937 жылы жарық көрген, Яблонкаи Иштван жазған басылымда Реметесурдоктың сол жақ қабырғасында, бұлақтан 50 м (жоғарғы деңгей) және 10 м (төменгі деңгей) биігірек бұлақ үңгірлері бар екені айтылады. Жоғарғы деңгейдегі Remete-hegyi-kőfülke-ден дамымаған әрі көрксіз шатқалдың бүкіл ұзындығында байқалатын басқа жоғарғы деңгей бұлақ үңгірлері бар. Егер үңгірдің эрозия базисі төмен түссе, онда үңгірдің су жүйесі де соны қуады. Мысалы, бұл су ескі өтпелі үңгір мен ескі бұлақ үңгірін тастап, тау жынысының жіңішке жарықтары арқылы төмен түсіп, жаңа үңгір жүйесін қалыптастыруы арқылы жүруі мүмкін. Бұл жағдайда ескі үңгірдің астында, төмендеген эрозия базисінің жаңа деңгейінде жаңа бұлақ үңгірі ашылады. Ал ескі жоғарғы кіреберісті сол жерде қалған карст брекчиясы бітейді. Реметесурдоктың сол жақ қабырғасында қатар орналасқан тасталған бұлақ үңгірлері осы үдерістің әдемі мысалдары. Бұл үңгірлердің эрозия базисі — шатқалдың құлауы нәтижесінде пайда болған үңгірдің бұлағы болған. Шатқал үңгірінің бұлағының учаске сипатының өзгеруіне дейінгі ескі биіктігін жоғарғы деңгейдің үңгірлері көрсетеді.

1942 жылы шыққан «Budapest története» кітабының Томпа Ференц жазған тарауында Ромер Флорис пен Надь Геза Реметемария жартас қуыстарынан, ықтимал, жылтыратылған тас дәуірінен қалған дөрекі қыш сынықтары табылғанын айтқаны жазылған. Леел-Ёшши Шандор Мажар Гидрология Қоғамының 1949 жылғы 9 наурыздағы отырысында баяндама жасады. Баяндаманың тақырыбы — Hét-lyuk (Жеті саңылау) болды. Баяндамада Реметесурдоктың басқа үңгірлері де аталды. Леел-Ёшши Шандор қоғамның 1949 жылғы 9 қарашадағы ғылыми отырысында Реметесурдок үңгірлерін сипаттайтын тағы бір баяндама жасады.

«Hidrológiai Közlöny» журналының 1950 жылғы 3–4-санында Леел-Ёшши Шандордың 1949 жылғы 9 наурызда жасаған баяндамасының мәтіні жарияланды. Жарияланымның атауы — «Реметехеги Хетлюк шыңырауы». Зерттеуде Реметехеги тауының қазіргі кезде биік орналасқан, бірақ енді құрғап, жойылып бара жатқан бұлақ үңгірлері плиоцен мен ерте плейстоцен дәуірлерінде пайда болғаны айтылады (Hét-lyuk-тың астындағы үңгір, Remete-hegyi-kőfülke және тағы бірнеше кішірек, жартылай аяқталмаған немесе құлаған үңгір мен бұлақ қуысы). Одан кейін жас тектоникалық көтерілу мен эрозия базисінің климаттық текті ойылуына байланысты Реметехеги тауының карст суы деңгейі де төмендеп, құрғап қалған үңгірлер бұзыла бастады.