Indikációs Cave

Индикациос үңгірі — Ариадна үңгірлер жүйесінің бір бөлігі, оның құрамындағы үңгір. Ол Дунай–Ипой ұлттық паркіндегі Пилиш тау жотасында, Чеви жартастарында орналасқан. Ол Венгрияның ерекше қорғалатын үңгірлерінің бірі болды. Пилиш тау жотасында Айандек үңгірі мен Ариадна үңгірлер жүйесінен кейінгі үшінші ұзын үңгір болды.

Сипаттама

Оның кішкентай, түлкі ұясы тәрізді және жабық кіреберісі Пилисентлелек ауылының шет жағында, табиғат қорғау аймағындағы орманда, Пилиш тауының жартасты батыс бетіндегі Чеви жартастарында, теңіз деңгейінен 501 метр биіктікте орналасқан. Ол Леань (Қыз) үңгірінің кіреберісінен солтүстік-батысқа қарай шамамен 100 метр жерде, биігірек ашылады.

Үңгір өзінің тарылған жерлерімен және саз балшықты жарылымдарымен танымал. Ол триас дахштейн әктасында қабат еңісі бойымен және карст суы деңгейінің астында еру нәтижесінде пайда болған. Ауа қысымын белгілеу әдісімен жүргізілген зерттеу Индикациос үңгірінің Айандек үңгіріне ең қысқа (қазіргі уақытта белгісіз) жол арқылы жетуге болатын кіреберісі екенін анықтады. Оның ұзындығы 1050 метр, тереңдігі 52,7 метр. Оны аралау үшін рұқсат пен үңгіртанушылық тәжірибе қажет.

1998 жылы үңгір әдебиетте алғаш рет Indikációs-barlang деп аталды. Ол әдебиетте Csévi-szirti barlangindikáció (Kárpát 1990) атауымен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1990 жылы Карпат Йожеф Легень үңгірінің маңайының (Чеви жартастары) шолу картасын жасады. Картада Индикациос үңгірінің (картада Indikáció деп белгіленген) кіреберісінің географиялық орны көрсетілген. Карпат Йожефтің 1990 жылы жазған қолжазбасында Чеви жартасындағы үңгір индикациясының (Пилисентлелек) кіреберісі Чеви жартасындағы Хузатош үңгірінен оңтүстік-шығысқа қарай 20 метр жерде, одан шамамен 2 метр биігірек, жартас қабырғасының түбінде орналасқаны айтылады. Жалпақ, шамамен 50×15 см өлшемді және көлденең басталатын тесік арқылы ұзындығы шамамен 3 метр және өтуге жарамды жолды көруге болады. Кіреберісін тарылтатын, шіріген өсімдік қалдығынан тұратын толтырылымды алып тастау арқылы үңгірді ашу мағыналы болып көрінеді. Қуыстан сыртқа қарай қозғалатын ауа ағыны байқалады. Бұл үңгір бұған дейін сипатталмаған. Оны 1990 жылдың мамырында Үңгіртану орталығының қызметкерлері кадастрлау кезінде тапты. Сипаттамаға Легень үңгірінің маңайының (Чеви жартастары) 1990 жылы жасалған шолу картасы енгізілген. Карпат Йожефтің 1991 жылы жазған қолжазбасында Чеви жартасындағы үңгір индикациясы Пилисчевенде орналасқаны айтылған.

Ариадна карст және үңгіртану қауымдастығының 1998 жылғы есебі бойынша қауымдастық 1998 жылы бөгеттерді бұзу арқылы Индикациос үңгірін 500 метр ұзындыққа дейін ашты. Сол жылы үңгір ішінара өлшенді. Бақытымызға орай, Леань–Легень үңгірлер жүйесінің деңгейінен 30 метр биігірек ашылатын және ұзындығы 6 метр болатын Индикациос үңгірінде аз ғана жұмыспен ұзындығы 550 метр, тереңдігі 50 метр бөлік ашылды. Үңгірде 10 метрлік жарылымдар мен тамшытас қабырғалары, сыздық сулар түзген каньон тәрізді жолдар және көптеген кальцит табақшалары бар. Индикациос үңгірімен байланысты болуы ықтимал Ховіраг (Қаржы гүлі) үңгірінің кіреберісі Индикациос үңгірінің кіреберісінен шамамен 6 метр төменірек орналасқан.

Қолжазбадан белгілі болғанындай, Леань үңгірінен солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, ұзындығы 6 метр Индикациос үңгірі баяғыдан белгілі болған. Қауымдастық үңгірден ауа ағынының шығып тұрғанын байқаған. 1998 жылы үңгірді зерттеуге Карпат Йожеф басқарған Ахерон үңгіртану бөлімшесі рұқсат алды. 1-суретте Чеви жартастары мен оның маңайының картасы көрсетілген. Картада Индикациос үңгірінің географиялық орны белгіленген. 1998 жылдың қыркүйегінде Ариадна карст және үңгіртану қауымдастығы үңгірді егжей-тегжейлі қарап шықты және әлі ашылмаған жол соңында орташа қиындықтағы жұмыспен, ауа ағыны бағытында бұзу арқылы нәтижеге жетуге болады деп есептеді. Қауымдастық мүшелері Карпат Йожефпен атқарылатын жұмыстарды талқылап, оның рұқсатымен жұмысты бастады. Бақытымызға орай, дәл алғашқы жұмыс күнінде, 1998 жылдың 19 қыркүйегінде әрі қарай апаратын жолды ашуға қол жеткізілді, осылайша жол ашылды. Алдымен еңісті тарылған жерден өту керек болды, содан кейін диаметрі 3 метрлік залға жетті. Ауа ағыны зал астынан, қоқыс арасынан көтеріледі. Оны бұзу арқылы төмен қарай бағытталған, тар жол тапты.

1998 жылдың 26 қыркүйегінде қоқыс арасында ашылған тесік арқылы өтіп, шамамен 200 метрлік бөлікті тапты, онда тереңдігі 10 метрлік төрт жарылым ұңғысы бар, олар кейбір жерлерде өте тамшытасты. Бірнеше мұржаны шығуға тырысты, бірақ сәтсіз болды. 1998 жылдың 4 қазанында жоғарғы бөліктерді қарап шықты, сол кезде 40 метрлік жол тапты, 10-да тағы 30 метр. Төменгі деңгейде 4-ші жарылым ұңғысының түбін бұзып, осылайша жарылымдар мен каньон тәрізді жолдардан тұратын 200 метрлік жол ашты. Белгілі үңгір 1998 жылдың 11 қазанында 60 метрлік жолмен кеңейді. Ауа ағыны бар соңғы нүктеге қарамастан, әрі қарайғы бұзу жұмысын бұрынғыдан қиынырақ деп есептеп, 1998 жылы үңгірді картаға түсіре бастады. Үңгірдің ішінара бағаланған, ішінара өлшенген ұзындығы 600 метр, тереңдігі 50 метрден асады.

Индикациос үңгірінің кіреберісі Чеви жартастарында, Леань үңгірінен солтүстікке қарай орналасқан Надь-кулоар (Үлкен дәліз) шатқалының солтүстік бетінде, жартас қабырғасының түбінде, Леань үңгірінің кіреберісінен шамамен 30 метр жоғарырақ орналасқан. Оның қоршаушы жынысы жоғарғы триас дахштейн әктасы, оның қабаттары солтүстікке қарай шамамен 30–40° еңіспен жатыр. Жолдардың көп бөлігі шығыс–батыс бағытты жарылым бойымен қалыптасқан, көптеген тік жарылым ұңғыларының себебі осында жатыр. Жоғарғы бөлікке үстік (қазан тәрізді) еру пішіні тән, кейбір жерлерде кальцит табақшаларының жиналымдары жаппай кездеседі. Бір кальцит табақшасының жиналымы негізінде алғашқы тарылған жердің үстіндегі шар тәрізді бөлмешені бұзу арқылы жоғарғы деңгейдегі жолдардың ашылуы күтіледі. Қызығы, төменгі деңгейде суық сумен еру пішіндері, тік ұңғылардан белгілі, төмен қарай кеңейетін ойық-арналар (каннелюралар) көрінеді, олардың бірігуінен каньон тәрізді жол пайда болған. Соңғы нүкте дәл осындай, каньон тәрізді жолдың соңында пайда болған, және осы жерден ауа ағыны шығады.