Leány Cave

Легинь-барлаң (Leány-barlang) бұрын жеке барлаң болған, бірақ қазір ел аумағында үшінші ұзындығы бойынша ірі барлаң саналатын, аса қатаң қорғалатын Ариадна барлаң жүйесінің бөлігі болып табылады. Ол Дунай–Ипой ұлттық паркіндегі Пилиш тауында орналасқан. Маңызды археологиялық қазба орны. Бірде-бір уақытта Пилиш тауының ең ұзын барлаңы әрі Венгриядағы аса қатаң қорғалатын барлаңдардың бірі болған.

Сипаттамасы

Пилиссентлелек аумағында орналасқан. Пилиш тауының жартасты батыс беткейінде, Чеви жартастарының төменгі белдеуінде барлаңның үлкен кіреберісі ашылады. Оңтүстіктегі, кеңірек саңылау — Легень-барлаңға тиесілі. Ал Легень-барлаң кіреберісінен 56 м қашықтықтағы солтүстіктегі кішірек саңылау — Легинь-барлаңға тиесілі. Туристік карталарда да Легинь-барлаң мен Легень-барлаңның орны белгіленген.

Барлаң жоғарғы триас дахштейн әктасында карст суының деңгейінен төмен еру процесі нәтижесінде қалыптасқан. Оның термалды су арқылы пайда болғаны дәлелденбеген. Оның жолдары лабиринт тәрізді, кейде үлкен залдарға кеңейіп, кейде тар еңбектеу жолдарын құрайды. Әдетте ол шөгінді түзілімдерсіз, ал кездескен жерде әр түрлі тамшытастар мен барлаң інжулері кездеседі. Барлаң інжулерінің ортасын жарқанат бас сүйектері құрайды. Қоңыр барлаң саз балшығы — бастапқы шөгінді толтырма. Қызықты факт ретінде барлаңда андезиттің кездесуін де атап өткен жөн. Опырылымдар негізінен кальцит пластиналарының жиынтығынан тұрады.

Барлаң алғаш рет 1913 жылы Легинь-барлаң деп аталды. Әдебиетте ол сондай-ақ Girl Cave (Кордош, 1977), Leánybarlang (Барца, Тирринг, 1920), Leány barlang (Кадич, 1920) және Leány Cave (Кордош, 1977) атауларымен де кездеседі. Легинь-барлаң мен Легень-барлаң әдебиетте бірге «Чеви қос барлаңы» немесе «Хлапец» (Хорват, Х. Келемен, Торма, 1979) деп аталған.

1871–1924

Венгр Корольдік геология институтының 1871 жылғы жылнамасында Чевнің жанындағы Хруба-Скала тік батыс беткейінде барлаң бар екені жазылған.

1908 жылы шыққан және Эстергом уезін таныстыратын кітапта Эстергом уезінде барлаңда тұрған адамдардың іздері табылмағаны, өйткені онда ежелгі адамдардың тұрғанын дәлелдейтін ізі бар барлаң жоқ екені айтылған. Бұл өңірге алғашқы қоныстанушылар анағұрлым дамыған қажеттіліктермен келген, олар жануар сүйектерінен, бұғы мүйізінен жасалған құралдарымен қатар тас құралдарды да пайдаланған. Сондықтан оларға барлаңда немесе жерге қазылған ойпаттарда тұру қажеті болмаған, олар шатыр мен қосалар сала алған. Орманда немесе шалғай, қиын жетуге болатын жерлерде әлі күнге дейін көп кездесетін, ішінде адам мәдениетінің іздері бар барлаңдар мен жер ойпаттары ежелгі адамдардың тұрағы бола алмаған. Олар негізінен татар шапқыншылығы мен түрік жаугершілігі кезіндегі жасырыну орындары болған, өйткені онда табылған заттар көне заманға апармайды.

1912 жылғы «Archaeologiai Értesítő» журналында Легень-барлаңын қазу кезінде көптеген құмыра сынықтарының арасында небәрі бір ғана саз моншақ немесе ұршықтас тәрізді зат табылғаны, ал балалар ойыншығы тәрізді еш нәрсе шықпағаны айтылады. Белла Лайош мұны Легень-барлаңында негізінен ер адамдар тұрған деп түсіндірді. Ал әйелдер мен балалар одан 70 м солтүстікте жатқан атаусыз барлаңнан пана тапқан. Осы соңғы барлаңда (ол жақында сипатталатын болады) арба-арбамен халльштатт дәуірінің құмыра сынықтары табылды. Олардың арасында кішкентай ыдыстар мен ұршықтастар да болды. Мұнда сумен байланысты болуы мүмкін үлкен ыдыстардың сынықтары да табылды. Мұнда сүйек біздер әлдеқайда көп болды.

Осыған байланысты тарихқа дейінгі кезеңде Легень-барлаңы негізінен ер адамдарға, ал әлдеқайда қиын жетуге болатын, жасырын барлаң негізінен әйелдер мен балаларға пана болғаны анықталды. Соңғысына жеткісі келген адам алдымен ер адамдар жолын кесіп тұрған Легень-барлаңының алдынан өтуге тиіс болған. Легень-барлаңынан да, атаусыз барлаңнан да Ла Тен немесе рим дәуіріне тән құмыра табылмады. Ал соңғысында өте әдемі, толығымен дерлік сақталған рим сүйек тарағы, ал Легень-барлаңының кіреберісінің алдындағы екінші орда тізе фибуласы табылды — мұны Белла Лайош тобы тапқан.

Қазба жұмысының қорытындысы бойынша екі барлаң да жаңа тас дәуірінде, қола дәуірінде және халльштатт дәуірінде, кейін орта ғасырда да маңдағы адамдардың паналау орны болған. Ең ұзақ уақыт бойы халльштатт дәуірінің адамдары тұрған, мұны осы кезеңге тән көптеген құмыра сынықтары дәлелдейді. Осы қазба жұмыстарының арқасында Эстергом уезінің монографиясында келтірілген, барлаңдардың тас дәуіріндегі жай-күйін білмейтін кейбіреулердің осы барлаңдар ежелгі адамдардың тұрағы бола алмаған деген пікірін қайта қарауға болатыны да маңызды нәтиже болды.

1913 жылғы «Barlangkutatás» журналында Венгр геология қоғамының барлаңтану бөлімінің 1913 жылдың 5 мамырында өткен ғылыми отырысында Белла Лайош «Легень және Легинь-барлаңдарын қазудың археологиялық бағасы» атты баяндама жасап, өзі Кадич Оттокармен бірге өткен жылдың көктемінде осы аталған барлаңдарда Венгр геология қоғамының Барлаңзерттеу комиссиясының тапсырмасымен жүргізген қазба жұмыстары туралы ақпарат бергені жазылған. Легинь-барлаңында жүргізілген қазба жұмысы қазынашылар қазып алған материалды тексеруден тұрды. Онда табылған антропологиялық және палеоархеологиялық жәдігерлер барлаңды толық қазуды негіздейді.

«Esztergom» журналының 1913 жылғы 2 ақпандағы санында Эстергом уезінің монографиясында Эстергом уезінде барлаңда тұрған адамдардың іздерін табу мүмкін емес, өйткені онда бір кездері тұрған ежелгі адамның ізін сақтаған барлаң жоқ делінген. Бұл пікірдің қарама-қарсысын Чев үстіндегі, Пилиш тауының батыс беткейіндегі Хлапец-барлаңы мен Атаусыз барлаңда өткен жылы жүргізілген қазба жұмыстары дәлелдейді. Эстергом туристері 1912 жылдың 5 мамырында мексикалық орманшы үйінің жанында дем алып тұрған кезде, Пилишмаротаротан бас орман инженері Тирч Резё қоғамымен бірге геология қоғамы жіберген барлаңзерттеу комиссиясы келді: геолог Кадич Оттокар, археолог Белла Лайош және Бекей Имре Габор. Келесі күні олар барлаңдарды тексере бастады, нәтижесі күтпеген болды.