Legény Cave

Легень үңгірі ұзақ уақыт бойы жеке үңгір болды, бірақ қазір ол елдің үшінші ұзын үңгірі болып табылатын, аса қатаң қорғалатын Ариадне үңгір жүйесінің бір бөлігі. Ол маңызды археологиялық олжа орны. Бұрын Мадиярстанның аса қатаң қорғалатын үңгірлерінің бірі болған.

Сипаттамасы

Оның үлкен кіреберісі Пилиш тауының жартасты батыс беткейінде, Чеви жартастарының төменгі аймағында, Пилисентлелекте орналасқан. Оңтүстіктегі, кеңірек саңылау — Легень үңгірінікі. Легень үңгірінің кіреберісінен 56 метр жердегі солтүстіктегі, кішірек кіреберіс — Леань үңгірінікі. Туристік карталарда да Леань үңгірі мен Легень үңгірінің орны белгіленген.

Үңгір жоғарғы триас дәуіріне тән дахштейн әктасында карст суы деңгейінен төмен еру нәтижесінде түзілген. Оның гидротермалды шығу тегі дәлелденбейді. Оның жолдары лабиринт сипатты, кейде үлкен көлемді залдарға кеңейеді, кейде тар еңбектеп жүру жолдарын құрайды. Әдетте түзілімсіз, ал бар жерлерде өте бай әрі әртүрлі сталактиттер, орталығын жарғанат бас сүйектері құрайтын үңгір інжулері кездеседі. Қоңыр үңгір сазы негізгі шөгінді толтырма болып табылады. Қызғылықтысы, андезит кездесуі де атап өтуге тұрарлық. Опырылмалар негізінен кальцит тақта блоктарының жиынтығынан тұрады.

Үңгір әдебиетте алғаш рет 1921 жылы Легень үңгірі деген атпен аталды. Сондай-ақ әдебиетте Хлапец-барланг (Белла, 1912), Клапец-барланг (Шинка, 1926), Клапец барланг (Барца, Тирринг, 1920), Клапецбарланг (Сегё, 1948), Легень барланг (Кадич, 1920), Легеньбарланг (Барца, Тирринг, 1920), Legény Cave (Кордош, 1977) және Young Man Cave (Кордош, 1977) деген атаулармен де кездеседі. Легень үңгірі мен Леань үңгірі әдебиетте бірге Чеви қос үңгірі немесе Хлапец деген атпен де аталған (Хорват, Х. Келемен, Торма, 1979).

1871-1912

Мадияр корольдік геология институтының 1871 жылғы жылнамасында Чевнің жанындағы Хруба Скаланың тік батыс беткейінде үңгір бар екені жазылған.

1908 жылы шыққан, Эстергом уезін сипаттайтын кітап бойынша, Эстергом уезінде үңгір тұрғындарының ізі табылмаған, себебі онда ежелгі адамдардың тұрғанын көрсететін іздер бар үңгірлер жоқ. Бұл өлкеге алғашқы қоныстанушылар неғұрлым дамыған қажеттіліктерімен келген, олар жануар сүйектерінен, бұғы мүйізінен жасалған құралдарымен қатар тас құралдарды да қолданған. Сондықтан оларға үңгірлерде немесе жерге қазылған қуыстарда тұру қажет болмаған, керісінше олар шатыр мен лашық жасай алған. Орманда немесе шалғай, қиын жететін өлкелерде қазір де көп кездесетін, ішінде адами мәдениет іздері бар үңгірлер немесе жерге қазылған қуыстар ежелгі адамдардың тұрағы бола алмаған. Олар негізінен монғол шапқыншылығы мен түрік бассыздығы кезеңіне тән жасырыну тесіктері болған, себебі олардан табылған заттар ежелгі дәуірге апармайды.

1911 жылғы «Сазадок» басылымында жарияланған, Закони Михай жазған еңбекте Эжеб шамамен 1250 жылы алты серігін кеңесуге шақырғаны, содан кейін кеңес нәтижесінде оның бұрынғы тұрағы — үш үңгір жанындағы бұлақтың қасында Қасиетті Крест құрметіне монастырь негіздегені айтылады. (Бекефи Ремиг мұның қазіргі Пилисенткерест еместігін дәлелдеген. Памер Ласло бойынша, бұл монастырь Пелифёлдсентерестте болған.)

1912 жылғы «Археологиаи Ертесіто» басылымында Мадияр геология қоғамының үңгір зерттеу комиссиясының 1912 жылға жоспары Дуна иіні бойында, яғни Будапешке жақын жерде екі үңгірді — Киш-кевели үңгірі мен Хлапец үңгірін қазу болғаны жазылған. Хлапец үңгірі Будапештен әлдеқайда алыс, Эстергом уезінде орналасқан. Комиссия бұл үңгірдің зерттеуін Белла Лайош пен Кадич Оттокарға тапсырды. Комиссия үңгірді қазудан елеулі нәтиже күтті. Үңгірге ең көп назар аударған комиссия мүшесі — Бекеи Имре Габор. Кадич Оттокар үңгірді әсерлі, дерлік соборлы құрылым, идеалды үңгір деп сипаттады. Хлапец үңгіріндегі қазба жұмысы мамырда жүргізілді.

Белла Лайош үңгірді алғаш көргенде таң қалды. Шіркеу тәрізді, тура шығысқа қараған, алып күмбезді үңгірге түскі күн сәулесі түсіп тұрды. Жасылдау түсті, мүкпен қапталған жартас қабырғалар, кейбір жерлерде қызғылттанып жарқыраған жартас тамырларының жылы реңі жарықтың сондай бір дірілін тудырды, ол жанды құпия сезімдерге бөледі. Бірақ олар мұнда армандауға келген жоқ еді. Оларды бастап келе жатқан орманшылардан жақын жерде су қайда бар деп сұрағанда, мұнда ешқайда жоқ деген жауап алды. Ең жақын құдық қарама-қарсы жатқан аласа тау сілемінің арғы жағындағы Кластромпустада. Ол жерден бір адам қайту үшін бір сағат кетеді. Белла Лайош пен серіктестері үңгірдің табанын тексерді. Оңтүстік қабырға бойында екі жерде үйінділер болды, олар, әрине, жартас түбінде байқалатын және жартас астына енетін шұңқырлардан алынған шөгіндіден тұрды. Олардың ішінде көп ыдыс пен сүйек сынықтары болды.

Кадич Оттокар Белла Лайошқа бұрандасында оттың әсері анық көрінетін адамның шынтақ сүйегін көрсетті. Кадич Оттокар осы олжа негізінде үңгірде каннибалдар тұрғанын анықтады. Қыш сынықтары әртүрлі дәуірден хабар берді. Олардың арасында тарихқа дейінгі, орта ғасырлық және қазіргі заманғы да болды. Артқы жақта, 22 м ұзындықта тар дәліз көрінді, оны жартас сынықтары толтырған, бірақ олардың арасында адам құрсақпен өте алатын кішкентай саңылау болды. Бекеи Имре Габор бірнеше адаммен бірге осы саңылаудан өтті. Бекеи Имре Габор ішінде болған уақытта, Белла Лайош пен серіктестері дәліздің тура алдында, үңгірдің солтүстік жағында орналасқан, тар саңылаумен диаметрі 2 м түнек қараңғы қуысқа апаратын шұңқырды тексерді.