Mausoleum of Murad Avliya

Мұрад Авлия мазары Самарқан қаласындағы мұсылман мазарларының біреуі. Мазарда 1511 жылы қайтыс болған Мұрад Авлия (Авлия) атымен танымал Хожа Саид Муса ибн Саид Муртазо жерленген. Мұрад сөзі мен аты "арман" немесе "жақсы ниет" деген мағынаны білдіреді. Мұмылмандар авлиясы осылай аталған, өйткені ол Құдайға ұнайтын тілектердің тез жүзеге асуына үлес қосқан. Бұл Самарқандағы аз санды шиа зираттарының біреуі. Алайда, бұл мазарды суннилер де құрметтейді.

Мұрад Авлия сол дәуірдің Самарқан, Мовароуннахр және Хуроcанның танымал мұсылман ілімгерлерінің бірі, фақих, шариғат білімі, философ еді. Хожа Ахрор Валидің шәкірттерінің біріне жататын, авлияның нақты туған жері туралы мәлімет жоқ, бірақ кейбір тарихшылар тарихи дереккөздерде ол Самарқанда туған деп талап етсе, басқалары ол қазіргі Қувейт аймағынан болып, Самарқанға ислам дінін тарату үшін келген деп атап өтеді.

Мазар XIX ғасырда Самарқанның жергілікті Иран қауымдастығы арқылы салынған. Мазар Совет кезеңінде жабылған, кейбір аңыздар мен мәліметтерге сәйкес, Мұрад Авлия мазарының қиратылуына шешім қабылданған, бұзу үшін мазарға булдозер, трактор және басқа ауыр техникалар әкелінген. Құрал-жабдықтар бұзуды бастаған кезде кенет барлық жабдықтар сөнеді және тексерулер кезінде бұзылу анықталады. Одан кейін, бұзуды тоқтату туралы шешім қабылданады. Бұл оқиғаны кейбіреулер ғажап деп санайды. Өзбекстан 1991 жылы тәуелсіздікке жеткен соң, мазар қайта ашылып, толық реставрацияланып, Самарқанның жергілікті Иран қауымдастығының бақылауында өткізілді.

Мақбара Самарқанд қаласының батыс бөлігінде, Мирзо Улугбек шах көшесі жанында, Жарарік көшесінде, Самарқанд Өзбекстан мемлекеттік тарих және мәдениет мұражайынан 150 метр солтүстік-шығыста орналасқан. Мақбара үлкен аулас-аумағы ішінде орналасқан болып, оның бір бөлігінде ежелгі зират және Темір сарайының қиратылған қалдықтары бар. Бұрын зират шамамен барлық аумақты қамтып, мақбараны қоршап тұратын. Аула бұрышында дәл сол аттағы кішкентай мешіт бар, ол жерде халық әлі де пайдаланып келеді.

Мақбараны көптеген зияратшылар өз тілектерін жүзеге асыру мақсатында зияратқа келеді. Бұл жерге, негізінен, ауруларға, бала туылмауға ем іздеп келеді. Ережеге сәйкес, зияратшылардың көпшілігі аптадағы осы күні тілектері міндетті түрде орындалатынына сеніп, сәрсенбі күні мақбараға келеді.

Самарқандтың басқа да сәулет, археологиялық, діни және мәдени ескерткіштерімен бірге “Самарқанд – мәдениеттер тоғысу нүктесі” атауымен ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілген.