Merkez Efendi Mosque

Меркез Эфенди мешіті — Стамбулдың Зейтинбурну ауданында, Меркез Эфенди кесенесінде орналасқан мешіт.

Кіріспе

Византия қорғандарының Мевланакапысынан шыққанда, көшенің қарсы бетіндегі ауданда Меркезефенди зираты мен Меркезефенди мешіті орналасқан. Мешітке екі жолмен баруға болады: бірі зират ішіндегі жол, екіншісі зираттың айналасын орап өтетін жол.

Тарих

Мешіттің салдырушысы — Явуз Сұлтан Селимнің қызы Шах Сұлтан. Ол мешітті Шейх Меркез Эфенди үшін салдырған. Ауланың кіреберіс есігінің үстіндегі жасыл кітабеде 1514 және екінші жөндеу мерзімі ретінде 1580 жылы көрсетілген. 1837 жылы II Махмұд оны жаңартқан.

Сәулет

Шаршы жоспарлы, тастан, ағаш шатырлы, бір балконды жалғас мұнарасы бар мешіт сары түске боялған. Мешіт пен оның айналасы мынадай құрылымнан тұрады: мешіт, кесене, чилехане (тәубе бөлмесі), зираттар, Абдулбаки Паша кітапханасы, моншасы, курсы, гасилхане (жуыну орны) және тілек орындары.

Мешітке ауланың кіреберіс есігінен кіргенде, сол жақтағы кіші кесенеде Меркез Эфендидің екі немересінің саркофагтары орналасқан. Оның қарсы жағында Меркез Эфенди кесенесі бар. Оң жақта мешіттің сыртқы кіреберіс есігіне 4 сатымен көтеріледі. Мешіттің еденi мен төбесі ағаштан. Ішкі кіреберіс есігі тұтас бір ішкі бөлмеге ашылады. Сыртқы кіреберіс есігінен кіргенде оң және сол жақтан жоғарғы қабатқа шығуға болады, бұл жер әйелдерге арналған.

Меркез Эфенди мешіттің кіреберіс есігі ашылатын кең бақшадағы кесенесінде жатыр. Оның төбесі күмбезді. Дүйсенбі мен сейсенбіден басқа күндері сағат 9-дан 16-ға дейін ашық. Кесененің кіреберіс бөлігіндегі ағаш төбелі бөлімде, торкөзбен қоршалған жақта Шейх Хусейин Эфенди, Шейх Ахмед Месуд, Мустафа Эфенди, Нуруллах Эфенди, Хатидже Ханым, Сыдыка Ханым, Фатма Хатун, Шейх Мехмед Нуреддин жерленген. Ал багдади күмбезді бөлікте Меркез Эфендидің саркофагы орналасқан. Оның алдында хаттат Азиз Эфендидің бір тақтасы бар.

Чилехане

Кесененің дәл артында 15–20 сатылы баспалдақпен түсетін чилехане — шамамен 30 шаршы метрлік құдықтың үстіне орнатылған, кіші есігі мен теңбіл терезесінен басқа ешнәрсесі жоқ шағын құрылыс. Қызыл балықтар жүзетін хауыздың айналасын орап өтетін тар жол осы құрылысты қоршайды.

Чилеханенің алдыңғы жағында торкөзбен қоршалған, 8 жіңішке бағанға тірелген ағаш төбелі шадырван және оның айналасында екі құлыпты құдық бар. Осы бөліктердің барлығының айналасы — зират. Сабахаттин Эйюбоглу, Халил Надароглу, Тахсин Оз, Тевфик Кут, Мюкремин Халил Йынанч, Ататүріктің хафызы Яшар Окур, Халиде Эдип Адывар, Абдулла Джевдет осы жерде жерленген.

Куллиенің моншасы мешіттен 200 метр қашықтықта. Ішкі есіктің оң жағындағы бөлменің үстінде Меркез Эфендидің осы жерде жуынғаны жазылған.

Мешіттің ауласының есігінен кірместен бұрын, сол жақта бұрын балалар кітапханасы болған Абдулбаки Паша дарулкурраасы (Құран оқу мектебі) орналасқан. Бұл — кіші бақшасында пашаның қабірі бар күмбезді тас ғимарат. Автокөлік қозғалысы кітапхана тарапынан жабылғаннан кейін осы шағын алаңда медициналық фестивальдер өткізілуде. Кітапхананың жанындағы үш қабатты ағаш ғимарат бос тұр, ал оның қасындағы жаңа ғимараттар Құран курсы мен оқушылар жатақханасы ретінде пайдаланылады.

Меркез Эфенди және Месир Мажуны

Кесененің сыртқы қабырғасында және ішіндегі қабырғада орналасқан түрікше жазулар (кітабелер) оның Кануни Сұлтан Сулейманмен бірге соғысқа қатысқан гази, дәрігер, дін және тасаввуф ғұламасы болғанын көрсетеді. Ол 1463 жылы Денизлиде дүниеге келген, Стамбул медреселерінде білім алған, мудәррис (ұстаз) болып қызмет еткен, кейін қайта Стамбулға оралып, Сюнбюл Эфендиге шәкірт болған. Ол Халвети тарикатының Сюнбюли тармағының шейхі Сюнбюл Синан Эфендидің халифасы болған, ал оның қайтыс болуымен өзі шейх атанған.

Хафса Валиде Сұлтан ауырып қалғанда, Меркез Эфенди 41 дәмдеуіштен тұратын әйгілі месир мажунын жасаған, Хафса Сұлтан осы мажун арқасында сауыққан және оны бәріне таратуды өтінген. Меркез Эфенди 22 наурыз күні завийенің жанындағы Сұлтан мешітінің мұнаралары мен күмбездерінің үстінен халыққа месир мажунын шашқан. Бұл дәстүр бүгінге дейін жалғасып келеді. Әр жылы 22 наурызда Манисада месир мажуны фестивальдары өткізіледі.