Nuruosmaniye Mosque

Nuruosmaniye мешіті (Turkish: Nuruosmaniye Camii) — 18‑шы ғасырдағы Османлы мешіті, Түркияның Истанбул қаласындағы Фатих ауданындағы Чемберліташ ауданында орналасқан, 2016 жылы Түркиядағы Дүниежүзілік мұра үміткерлер тізіміне енгізілген.

Грек немусульман архитектор Симеон Кальфа жобалаған Nuruosmaniye мешіті жаңа Османлы барокко стилін көрсететін алғашқы монументалды Османлы ғимарат болды, ол Еуропадан барокко және неоклассикалық элементтерді енгізді. Мешіттің безендірілуі мен қисық ауласында барокко әсерлері көрініс табады. Мешіттің куполы Истанбулдағы ең ірі куполдардың бірі. Мешіт үлкен діни кешеннің, яғни күллиенің, бөлігі болып табылады, ол аудан үшін мәдениет, дін және білім орталығы ретінде қызмет етеді.

Константинопольде Nuruosmaniye мешітінің орналасқан аумағы Константин форумы маңында болды, онда әлі де Құранның Тұмсығы (Turkish: Çemberlitaş Sütunu) тұр. Мешіттің айналасында Истанбулдың Үлкен базары (Turkish: Kapalıçarşı) орналасқан. Сұлтан Ахмед мешітінің құрылыстан кейін Nuruosmaniye мешіті 100 жылда бірінші императорлық мешіт болды.

Тарихи негіздер

Мешіт кешенінің құрылысы 1748 жылы Сұлтан Махмұд I бұйрығымен басталып, оның ағасы және мұрагері Сұлтан Осман III кезінде 1755 жылы аяқталды. Ол Осман III-ге арнап "Nuruosmaniye" деп аталды, бұл "Османның жарығы" деген мағынаны білдіреді.

Нуруосмания мешітінің құрылысы Сұлтан Ахмед I мешітінің (17‑шы ғасырдың басында) құрылғанынан бері Османлы сұлтанының өз империялық мешітін Стамбулда салған алғашқы жағдайын белгіледі, бұл бұрын әр сұлтанның дәстүрі болған. Махмұд I негізі осы дәстүрдің қайта оралуын білдірді. Мешіт сондай-ақ жаңа Османлы барокко стилін көрсететін алғашқы монументалды Османлы ғимараты болды, ол Еуропадағы заманауи барокко сәулетіне әсер еткен. Ол жаңа империялық стильді жариялап, Классикалық Османлы сәулеттен анықтайтын ауысуды белгілеу арқылы Стамбул қаласын қайта қалыптастыруға көмектесті.

Кешен Стамбулдың екінші төбесінде салынған. Мешіт құрылысына қатысқан османлы хатшы Ахмед Әфендиге сәйкес, бұл орын бұрын белгілі Фатма Хатун негіздеген кішірек мешітпен қамтылған. 18‑шы ғасырда бұл мешіт күйреуге ұшырап, жергілікті тұрғындар Сұлтан Ахмед III-ке оны жөндеуді сұраған, бірақ нәтиже болмаған. Жаңа өтініш Махмұд I-ге жіберілгенде, сұлтан бір лауазымды тағайындап, зерттеу жүргізді, және мешіттің уақыфы (қоры) кіріс әкелмейтіндігі анықталды. Жөндеуге қаржы бөлу орнына, сұлтан уақыфты өзіне алып, жаңа мешіт салу үшін жерді пайдалануды шешті. Бұл әлдеқайда үлкен құрылыс, алайда, айналасындағы бірнеше мүлікті сатып алу қажет болды, бастапқыда меншік иелерінің қарсылығымен кездескен.

Махмұд I өзінің сәулетке жеке қызығушылығы үшін танымал болды және Ахмед Әфендинің жазбалары сұлтанның жобаға қатысты жеке міндеттемесі мен діни адалдығын атап көрсетеді деп көрінеді. Өз есебінде Әфенди Махмұд I құрылыс алаңын аралап жүргенде «бақытты данашыл» немесе рухани қарт адамға кездесті деген оқиғаны қосады. Данашыл мешітті салғаны үшін оны мақтап, ауданына қуаныш әкелгені үшін сұлтанға Алладан сыйлық сұрайды, осылайша Махмұд I-ды жобаны жалғастыруға ынталандырады. Әфендидің есебі мадақтау стилінде болғанымен, сұлтан мен оның серіктестері мешіт құрылысын құдайдың қамқорлығының орындалуы ретінде көргенін және жоба айналасында белгілі бір діни аураны насихаттағанын көрсетеді. 18‑шы ғасырдың басқа да бірнеше османлы жазушылар да мешіт аяқталғаннан кейін оны мақтап, сол кезеңдегі оның маңыздылығын білдірді. Олардың кейбірі, соның ішінде Әфенди, куполдың көлемін мақтап айтса да, ғимараттың жаңа сәулеттік стилі туралы нақты пікір білдірмейді.

Мешітті грек христианды сәулетші Симеон Кальфа немесе Саймон Кальфа жобалаған. Бұл империялық османлы ірі құрылысқа жауапты етіп тағайындалған алғашқы христиан емес сәулетші болды. Симеонның басты көмекшісі христиан Козма есімді адам болды, ал оның астындағы көпшілік тасты ұсталар да христиандар еді. Симеон мен Козмаға мешіт ашылу салтанатында үлкен визирдің құрмет киімдері берілді. Ғалым Юнвер Рүстем бұл христиан сәулетшілердің мешіт ашылуында ресми түрде құрметтелген алғашқы мысалы болуы мүмкін екенін және бұл кезеңде османлы сәулетінде христиан шеберлердің мәртебесінің артуын көрсететінін атап өтті.

Мешіт

Намаз залы бір ғана 25,4 метр (83 фут) диаметрлі және еден деңгейінен 43,5 метр (143 фут) биіктікте орналасқан куполмен жабылған. Бұл оны Истанбулдағы тарихи үшінші ең үлкен купол етеді, Айя София мен Сүлейманіе мешітінен кейін. Мешітте еденнен бастап, қабырғалар арқылы, куполдың төбесіне дейін созылатын темір тіреу жүйесі қолданылады. Мешіт материалы кесілген тас пен мәрмәрден жасалған.