Otağ-ı Hümayun

Отағ-ы Хумаюн немесе Хүнкяр кошкі — Ыстамбұлдың Есенлер ауданында, Йылдыз техникалық университетінің Давутпаша кампусы аумағында орналасқан, тарихы XV ғасырға дейін баратын, Осман дәуірінде сұлтан жорық алдында әскерді шығарып салатын және салтанаттар өткізетін көшк ғимараты. 2010 жылы жүргізілген реставрациядан кейін «Отағ-ы Хумаюн мәдени орталығы» ретінде пайдалануға берілді.

Деректерде ғимарат Давут паша кошкі, Давут паша сарайы, Тас көшк/кошк, Хүнкяр кошкі және Отағ-ы Хумаюн деген атаулармен аталады.

Ғимарат қорғаныс қабырғасынан тыс Топқапы қақпасынан Эдирне жолына созылатын ежелгі керуен жолында орналасқан тарихи Давутпаша даласының аумағында; қазір ЙТУ Давутпаша кампусының ішінде. Осы аумақта Давутпаша казармасы, тарихи бұлақ және кейбір басқа Осман құрылыстары бар.

Ерте кезең

Дәстүрлі баяндау дала аумағындағы тас көшкті алғаш рет шамамен 1483 жылы Давуд паша салдырғанын, ғимараттың XVI және XVII ғасырларда түрлі жөндеулер мен жалғамалармен пайдаланылғанын айтады. Кейбір зерттеушілер көшктің III Мехмед тұсында (1595–1603) салынғанын айтып, ғимараттың сәулетшісі ретінде Далғыч Ахмед ағаны көрсетеді; I Ахмед тұсында (1603–1617) шағын қосымшалар жасалғаны жеткізіледі. XVI–XVII ғасырларда сұлтан жорыққа қатыспаған жағдайларда әскердің Давутпаша даласына жиналып, Хүнкяр кошкінен шығарып салынғаны белгілі.

XVIII–XIX ғасырлар

Аймақ Осман әскери ұйымдастырылуы контекстінде маңызын сақтады; Давутпашада казарма салу барысында көшк қараусыз қалды, бірақ XIX ғасырда жөндеуден өтті. Кейбір деректерде казарма салынған кезде Хүнкяр кошкі/Отағ-ы Хумаюнды Кркор Амира Балян жөндегені айтылады. 1849 жылғы бір бұлақ кейінірек XX ғасырдың соңында Отағ-ы Хумаюн маңына көшірілді және 2019 жылы қалпына келтірілді.

XX ғасыр

Аймақ әскери және азаматтық қызметтер арасында ауысып отыратын пайдалануға куә болды. 1999 жылы Давутпаша казармасының аумағы ЙТУ-ға берілді, кампус құрылуымен бірге Отағ-ы Хумаюнды кешенді реставрациялау дайындықтары күн тәртібіне шықты.

2010 жылғы реставрация және одан кейін

Ыстамбұл — 2010 Еуропаның мәдени астанасы бағдарламасы аясында ЙТУ мен Агенттік бірлесіп жүргізген шамамен 9–12 айлық реставрация жұмысынан кейін ғимарат 2010 жылғы 27–28 желтоқсанда мәдени орталық ретінде ашылды. Кейінгі жылдары ішкі жиһаздандыру мен жарықтандыру бойынша жұмыстар жасалып, ЙТУ тарапынан күтім-жөндеу және аумақты абаттандыру жұмыстары жалғасты. 2015 жылы AA агенттігіне берген сұхбатында ЙТУ басшылығы Отағ-ы Хумаюнды реставрациялаудың аяқталғанын айтты.

Сәулеті

Ғимарат кіру софасы, диванхана (үлкен зал), бөлмелер, қызмет бөлімдері және баспалдақтардан тұратын екі қабатты көшк сипатында. Әдебиетте «тас отағ» деп сипатталатын көлем жорық отағының (шатырдың) ескерткіштік, тұрақты сәулеттік баламасы ретінде түсіндіріледі. Ішкі кеңістікте мерзімдік жөндеулерге байланысты әртүрлі қабаттар мен жиһаз элементтері анықталған; заманауи реставрацияда цемент сылақтар алынып, хорасан ерітіндісімен түзетулер жасалды, диванхана үшін арнайы люстра жобаланды.

Пайдалану және қолжетімділік

Отағ-ы Хумаюн Давутпаша кампусының ішінде орналасқандықтан, кампус қауіпсіздігі мен іс-шаралар күнтізбесіне байланысты шектеулі дәрежеде қолжетімді. Мекен мезгіл-мезгіл көрмелер мен мәдениет және өнер іс-шараларына ұйытқы болып тұрады.