Pappenheim Cave

Паппенхайм үңгірі — құмтас пен конгломератта пайда болған үңгір, ол Черхатта, Буяк ауылында орналасқан. Одан палеонтологиялық олжалар табылған.

Сипаттама

Буяк ауылының солтүстік-батыс бөлігінде, Ёр-хедь тауының етегінде, Буяки ағынына жақын, тұрғын аймақта орналасқан (енді пайдаланылмайтын) құмтас карьерінде, теңіз деңгейінен 188 метр биіктікте үңгірдің табиғи сипатты, сопақша пішінді, ені 8 метр, биіктігі 3,7 метр, оңтүстік-батысқа қарайтын және көлденең осьті кіреберісі орналасқан. Тас карьері Бокори жолы мен Беке көшесінің қиылысында орналасқан. Үңгір орта миоцен құмтасы мен конгломератында, (қабаттасуға байланысты) жарылу, құлау, бөлшектену және үгілу нәтижесінде пайда болған. Табан жынысы белгісіз, бірақ үңгірде байқалатын пішін белгілері бұл құмтас үңгірінің де төменірек орналасқан қуыстың жоғары қарай кеңеюі арқылы пайда болғанын көрсетеді. Қарапайым, бір деңгейлі, шамамен эллипс тәрізді көлденең қимасы бар үңгір, оның тән қима түрі — эллипс қима.

Онда қабат беттері мен палеонтологиялық қалдықтар байқалады. Палеонтологиялық қалдықтарды ежелгі өсімдіктер білдіреді, олар ағаш үзінділері бар құмтас қабатында кездеседі. Кейбір жерлерде төбені қабат жазықтықтары құрайды. Жыныс құрамында көп мөлшерде жақсы көрінетін өсімдік қалдықтары бар. Үңгірде андезит те кездеседі. Үңгірдің соңында алып тас табан бар. Борпылдақ және кеуекті жыныс қазірде де сынып түсіп, үгіліп жатыр, соның нәтижесінде табанды құм мен шаң қалың жауып тұрады. Кіреберіске жақын, сондай-ақ карьер қабырғасының кейбір бөліктерінде борпылдақтау құмтастың бір бөлігі кішкене, түтік тәрізді қуыстармен тығыз тесілген. Бұл қуыстарды, сірә, қанаттылардың бір түрінің дарақтары жасаған. Үңгірді аралау үшін рұқсат қажет емес. Күнделікті киіммен оңай көруге болады.

Оң жақ қабырғада тоғыз қабатты ажыратуға қол жеткізілді. Үңгірден табылған палеофаунистикалық олжалардың маңызы, ең алдымен, олардың әктас үңгірінен емес, құмды ортадан табылғанында.

Ол тас карьерінің бұрынғы иесі Паппенхайм Зикфрид, басқа дереккөз бойынша Паппенхайм Зигфрид есімінен алынған. 1989 жылы үңгір әдебиетте алғаш рет Pappenheim-barlang деп аталды. Ол әдебиетте Bujáki-hasadékbarlang (Kordos 1984) және Bujáki hasadék-barlang (Bertalan 1976) атауларымен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1932 жылы Матолаи Тибор жарылымдардың бірінің толтырылымынан онда табылған барлық палеофаунистикалық олжаны жинап алып, оны Мажар жаратылыстану мұражайына жеткізді. 1959 жылғы Жаратылыстану мұражайының жылнамасында үңгірдің ескі жарылым толтырылымынан жоғарғы плейстоцен–ерте голоцен омыртқалылар қалдықтары анықталғаны жазылған. 747 сүйек пен сүйек сынығынан 20 түр анықталды. Қалдықтардың арасында ақ үкі, тышқан жегіш қыран (тышқанқұмай), шалғын бақасы, орман тышқаны және сібір тышқанының қалдығы да кездеседі.

1976 жылы аяқталған «Magyarország barlangleltára» қолжазбасында Bujáki hasadék-barlang Черхатта, Буяк ауылында орналасқаны жазылған. Оның кіреберісі Буяк маңындағы Паппенхайм тас карьерінде орналасқан, әрі үңгір көлденең бөліну жазықтықтары бойымен пайда болған жарылым болып табылады. Қолжазбаның үңгірге қатысты бөлігі 1 зерттеу негізінде жазылған.

1983 жылы жарияланған зерттеу бойынша Бёржёнь, Черхат және Матра аймақтарында тек буякилық жарылым толтырылымы мен Фюггё-кёи үңгірінің жоғарғы плейстоцен фаунасы ғана белгілі болған. Буякилық жарылым толтырылымының фаунасы кедей. 1984 жылы жарық көрген «Magyarország barlangjai» кітабының елдік үңгірлер тізімінде үңгір Бёржёнь–Черхат–Каранч тау жотасының үңгірлерінің арасында Bujáki-hasadékbarlang деген атпен көрсетілген. Тізімге қоса берілген, Венгрия үңгірлерінің географиялық орналасуын шолатын картада үңгірдің географиялық орны көрсетілген. Альба Регия үңгіртану тобының 1988 жылғы жылнамасында ол қысқаша сипатталған. Сипаттама бойынша, мысалы, буякилық кеңес төрағасы да, зейнеткер орманшы да ол туралы естіген жоқ.

1989 жылдың 21 қазанында Эстерхаш Иштван мен Гёнцёл Имре үңгірді тауып, тексеріп, өлшеп шықты. Өлшеу негізінде Эстерхаш Иштван жоспар картасын, ұзындық қима картасын және көлденең қима картасын құрастырды. Карта парағында үңгірдің орнын көрсететін екі жер-жоспар сызбасы да бар, карта парағы бойынша үңгірдің ұзындығы 11,5 метр, биіктігі 4,7 метр. Альба Регия үңгіртану тобының 1989 жылғы жылнамасына карта парағы, жер-жоспар сызбасы, төрт фотосурет және үңгірдің егжей-тегжейлі сипаттамасы енгізілген.

Эстерхаш Иштванның 1989 жылы дайындаған «Magyarország nemkarsztos barlangjainak listája» қолжазбасында Черхат тау жотасында, 5223-үңгір кадастрлық аймағында, Буяк ауылында орналасқан Паппенхайм үңгірінің басқа атауы Bujáki-hasadékbarlang екені жазылған. Құмтаста қалыптасқан үңгірдің ұзындығы 11,5 метр, биіктігі 2,8 метр. Ол — Черхат тау жотасының карст емес жыныста пайда болған 9 үңгірінің бірі. Тізімде Венгрияда карст емес жыныста қалыптасқан, жасалған, 1989 жылдың соңына дейін белгілі болған 220 нысан (203 үңгір және 17 жасанды қуыс) көрсетілген. Венгрияда құмтаста 21 үңгір пайда болған. Жинақ бойынша Кордош Ласлоның 1984 жылы шыққан үңгірлер тізімінде карст емес жыныста пайда болған 119 үңгір де тізімделген.