Caravanserai of Agha Gahraman Mirsiyab

Ага Гахраман Мирсияб оглунун кербен сарайы (азербайжанча: Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun karvansarası, армянча: Մասջիդլի քարավանատուն, персче: کاروانسرای مسجدی), ошондой эле Масжидли кербен сарайы деп да аталат, Шуша шаарындагы М.Ф. Ахундов көчөсүнүн 31-үйүндө жайгашкан. Кербен сарай Азербайжан Республикасынын Маданият жана туризм министрлиги тарабынан өлкөнүн маанилүү тарыхый-маданий эстелиги катары катталган.

Кербен сарай 1880-жылдары Шушанын атактуу соодагери Ага Гахраман Мирсияб оглунун каражатынын эсебинен курулган. Терс аскалуу тоонун четине жакын жайгашкан кербен сарайдын негизги фасады Шушанын борбордук соода көчөсү болгон Раста базар көчөсүнө карай ачылат. Бинанын экинчи кабатында соодагерлер үчүн каралган 25 бөлмө, биринчи кабатында болсо соода кеңселери жана 30гa жакын дүкөн болгон. Советтик мезгилде кербен сарай колхоз базары катары колдонулган.

Тарыхы

Кербен сарай XIX кылымда Шуша шаарында бай соодагер Ага Гарип Мирсияб оглунун каражатынын эсебинен курулган. Фирудин Шушинскийдин Шушанын тарыхы жана маданий эстеликтерине арналган эмгегинде белгиленгендей:

XIX кылымдын аягында шаарда он кербен сарай иштеп турган. Алардын арасында Хажы Аббастын, Катырчы Мурадтын, Мирсиябтын кербен сарайы, ошондой эле Шейтан базар жана Ханлык Мухтар кербен сарайлары болгон. Бирок шаардагы эң жакшы кербен сарай Мирсияб оглу Мешади Шукурдун кербен сарайы болгон. Бул укмуштуу бина 1880-жылдары курулган жана анын архитектуралык ансамблы дароо көзгө урунат.

Шаар аянтынын батыш бөлүгүндө жайгашкан Мирсияб оглунун кербен сарайы мечит кербен сарайы катары да белгилүү болгон. Кербен сарайда бир нече соода кеңселери жана отузга жакын чоң-кичине дүкөн жайгашкан. Мындан тышкары, кербен сарайда чач тарагыч, өтүкчү, тигүүчү, баш кийим устасы жана башка устаканалар да иштеп турган. Мирсияб оглунун кербен сарайы бүткүл Карабахтан, башка Кавказ өлкөлөрүнөн, Иран жана Орусиядан товар алып келген.

Эстелик 1992-жылдын 8-майынан 2020-жылдын 8-ноябрына чейин Армениянын Куралдуу Күчтөрүнүн басып алышында болгон. Экинчи Карабах согушунун алкагында, Шуша шаары 2020-жылдын 8-ноябрында Азербайжан армиясы тарабынан бошотулган.

Архитектуралык өзгөчөлүктөрү

Терс аскага жакын жайгашкан кербен сарайдын негизги фасады Шушанын борбордук соода көчөсү болгон Раста базар көчөсүнө карай ачылат. «Карабах жылнаамалары» деген эмгегинде кербен сарай жөнүндө жазган Карабах таржымалчысы Бахарлы бул бинанын Шуша архитектурасынын негизги өзгөчөлүктөрүн чагылдырганын көрсөтөт.

Ага Гахраман Мирсияб оглунун кербен сарайы — өзгөчө архитектурасы жана планы менен айырмаланган эки кабаттуу чоң бина. Бинанын экинчи кабатында соодагерлер үчүн 25 бөлмө, биринчи кабатында соода кеңселери жана 30гa жакын дүкөн болгон.

Мечит

Бинанын экинчи кабатында, бинанын бурчунда, соодагерлер жана коноктор үчүн мечит да курулган. Мечиттин үч нефтен турган намаз залы Шуша архитектурасына мүнөздүү, сегиз сегиз бурчтуу мамычага таянган аркалуу чатыр менен жабылган. Намаз залынын өлчөмү 8,36×9,22 метрди түзөт.

Мечиттин дубалдары назик рельефтер менен кооздолгон. Михрабдын жети аркалуу нишасы да назик рельефтер менен кооздолгон. Э. Аваловдун пикири боюнча, мечиттин кербен сарайдын ичинде жайгашуусу өзгөчө белги болуп саналат, бул ушул сымал бинолор үчүн кадимки көрүнүш болсо да, ислам архитектурасында эч кандай окшошу жок.