Elaiussa Sebaste

Элаюса Себасте же Элеуса Себасте (гректикче: Ελαιούσα Σεβαστή) — Анадолунун түштүк жээгиндеги Киликияда, Мерсинден Силифке тарапка карай 55 км (34 мил) алыстыкта жайгашкан байыркы рим шаары болгон (азыркы Түркиядагы Эрдемли районунун Айаш шаарчасында).

Элаюса (Ελαιούσα) аты гректикче май дегенди билдирген элаион (ἔλαιον) сөзүнөн келип чыгат (Элаюсада көптөгөн зайтун дарактары болгон). Ал б.з.ч. II кылымда Жер Ортолук деңизинде кургакка тар истм менен туташкан кичинекей аралда негизделген.

Зайтун өстүрүүдөн башка, рим императору Августустун тушунда каппадокиялык падыша Архелайдын бул жерге конуштанышы шаардын өнүгүшүндө роль ойногон. Истмде жаңы шаар негиздеп, Архелай аны латынча "Августа" сөзүнүн гректикче эквиваленти болгон Себасте деп атаган. Шаар рим императору Веспасиан б.з. 74-жылы Киликияны деңиз каракчыларынан тазалаганда алтын доорго кирген. Бирок б.з. III кылымдын аягына карай, негизинен 260-жылы Сасаний падышасы I Шапурдун жана кийинчерээк исаврлардын кол салууларынан улам, анын мааниси солгундай баштаган. Байыркы булактар шаардын өмүр баянынын тарыхын жана чиркөөлөр менен базиликалардын кеч рим жана эрте византия мезгилине чейин кандай сакталганын айтып берет. Анын кошунасы Корикус б.з. VI кылымда гүлдөй баштаганда, Элаюса Себасте тарых сахнасынан бара-бара жоюлуп кеткен.

1995-жылдан бери италиялык археолог Евгения Эквини Шнайдер жетектеген казуулар жүргүзүлүп жаткан, биринчи конуштун жайгашкан жери болгон арал дээрлик толугу менен кум менен көмүлгөн. Эки тараптагы порттор үчүн коопсуздук камсыздаган жердеги баштапкы конуш бүгүнкү күндө жарым арал. Жарым аралдын батыш булуңуна караган тарабында мончонун, суу сактагычтын, коргоо дубалынын жана толкун сынткычтын урандыларын көрүүгө болот. Бирок шаардан казылып чыгарылган эң маанилүү калдыктар — полу мозаика менен капталган монча жана тегерек негиздеги кичине базилика.

Бүгүнкү күндө Элаюса менен Себастени бөлүп турган D.400 чоң жолунун каршы тарабында, болгону 23 катар орундуктан турган, тепкичтери менен кооздоолору кылымдар бою тоноочулуктан жабыркаган өтө кичине курулма — б.з. II кылымына таандык театр турат. Театрдын жанында, чоң ыктымалдык менен императордук доордо курулган агора бар. Жарым бузулган коргоо дубалы менен курчалган агоранын кире беришинде мурда арстан формасындагы эки монументалдуу чыгыр турган. Агоранын ичинде мозаика жабынын сактоо үчүн полу кум менен капталган чоң чиркөө турат. Элаюсанын жалгыз ибадатканасы шаардын сыртында, деңизге караган дөбөдө турат. Башында узун тарабында он эки, кыска тарабында алты мамыга ээ болгон бул ибадатканасынын коринф мамыларынын болгону экөөсү бүгүнкү күндө туруштуу турат. Ибадатхана менен агоранын ортосундагы лимон бактарынын арасындагы чоң монча комплекси байыркы рим доорунун өзгөчө, Анадолуда аз колдонулган техникасы менен курулган.

Элаюса Себастенин урандылары ошондой эле байыркы Киликия шаарларынын арасындагы эң бай жана эң таасирдүү некропольду камтыйт. Шаардын түндүгүндөгү дөбөдө жайгашкан "Мүрзөлөр аллеясы" лимон дарактарынын арасында чачылган жүздөй ар кандай формадагы жана өлчөмдөгү мүрзөнү сактап калган. Траха Киликиясынын бул монументалдуу мүрзөлөрүнүн эстетикалык формалары көрүнүктүү.

Урандыларга Ламос ("Лимон") дарыясынан суу ташыган байыркы акведуктар шаардын эки кире берешин да кооздойт. Өзгөчө шаардын батышындагы акведук салыштырмалуу жакшы абалда. Кылымдар мурун бул акведуктар Корикуска чейин жеткен канал системасын түзгөн.

Акведуктун дал каршысындагы кичине дөбөдө капкагы бар саркофаг жатат. "Канышанын мүрзөсү" деп белгилүү бул саркофаг анадолулук мүрзө салтынын мыкты үлгүсү болуп саналат.