Kızkalesi

Кызкалеси (түркчө: «Кыздын чеби», ошондой эле Deniz kalesi деп да белгилүү) — Түркиянын Мерсин провинциясында, кичине аралда жайгашкан арал чеби.

Географиясы

Аралдын байыркы ысымы Крамбуса (грекче: Γραμβούσσα, Грамвусса) болгон. 36°27′23″ түндүк кеңдик жана 34°08′53″ чыгыш узундук координаталарында, ал Жер Ортолук деңизинде жээктен болжол менен 300 метр (980 фут) алыстыкта жайгашкан. Аралдын жалпы аянты болжол менен 15 000 чарчы метрди (160 000 чарчы фут) түзөт жана чептин өзү бул аянттын көпчүлүгүн ээлейт. Аралга карама-каршы жээкте жайгашкан, аралдын ысымын алып жүргөн Кызкалеси шаарчасы Эрдемлиге (район борборуна) чейин 23 километр (14 миль), Мерсинге (провинция борборуна) чейин 60 километр (37 миль) алыстыкта.

Тарыхы

Страбондун айтымында, арал байыркы доордо деңиз каракчылары тарабынан колдонулган. Бирок чеп, кыязы, Биринчи Крест жортуулдарынан кийин Византия императору I Алексей Комниндин тушунда курулган. Ал XIII кылымда I Лео жана Армян Киликия падышалыгынын дагы жок эле дегенде бир кийинки падышасы тарабынан кеңири калыбына келтирилип курулган. 1982 жана 1987-жылдары жарыяланган археологиялык изилдөөлөр түпнуска византиялык план негизинен түштүк тарапта, мүнөздүү чарчы мунаралары менен сакталганын аныктады. Армяндар чептин түндүк жана батыш тараптарын өздөрүнүн өзгөчө чегилген таш кладкасы (байыркы шаардан алынган spolia эмес) жана тегерек мунаралары менен кайрадан курушкан. Алар ошондой эле грек курулушунун көпчүлүгүнө жаны каптама таш коюшкан. Эки армян жазуусунда бул жайдын падыша I Лео (1206) жана падыша I Хетум (1251) тарабынан кайра курулганы эскерилет дешет. Армяндар чептин ичинде дагы бочко сымал кемерлүү часовня курушкан. Арал бир кезде кургак жердеги чеп — Корикус чеби менен толкун тосмо дамба аркылуу туташкан болгон. Армяндар бул чепти Горигос деп аташкан. XIV кылымда Киликия падышалыгы кыйрап жок болуунун чегинде турган жана 1360-жылы Кипрдик Петр I тургундардын талабы боюнча аралды басып алган. Чеп 1448-жылы анатолиялык бектиктердин бири болгон Караманиддердин II Ибрахими тарабынан, ал эми 1471-жылы Осмон империясынын Гедик Ахмет Пашасы тарабынан басып алынган. Горигос ысымы Кызкалеси деп өзгөртүлгөн.

Сүрөттөлүшү

Чептин дубалынын жалпы узундугу 192 метр (630 фут) түзөт. Түштүк жана батыш дубалдар бири-бирине перпендикуляр жайгашкан. Түндүк жана чыгыш тараптары ийилген дубал менен курчалган.

Негизги дарбаза түндүк тарапта жайгашкан, ал эми батыш тарапта кичине дарбаза жана галерея бар. Ар бири өзгөчө формага ээ 8 бастион бар. Кызкалесидеги эки чептин пландары менен кошо кеңири фотосүрөттүк изилдөө 1973–1981-жылдар аралыгында жүргүзүлгөн.

Кызкалеси уламышы

Кызкалеси уламышы боюнча, бир көзү ачык падышага анын сулуу кызы жылан менен уулантыларын айтат. Ал, атүгүл падышанын өзү да анын тагдырын өзгөртө албасын кошумчалайт. Көзү ачыктын сөздөрүнөн таң калган падыша жыландар жашабаган аралда чеп куруу аркылуу ханышаны куткарууга аракет кылат. Ал кызын чепте жашоого жиберет. Бирок жылан кургак жерден жиберилген жүзүм себетинде жашынып, ханышаны уулантат. Бул уламыш Кызкалесиге гана мүнөздүү эмес жана Түркиянын башка айрым жерлери да ушул эле окуяны айтып беришет.