Emir Tura madrassa

Амир Тора мадрасасы — Өзбекстандагы Хива облусунун тарыхый борборунда жайгашкан маданий мурас объектиси. Ал архитектуралык эстелик катары мамлекеттик коргоого алынган. Ал Ичан Каланын түндүк бөлүгүндө жайгашкан.

Курулуш тарыхы

Амир Тора мадрасасы Хива хандыгынын борборунда, Ичан Каланын ичинде, шаардын түндүк Богча дарбазасынын жанында, Хасан Мурад Кушбеги мечитинин каршысында, өзбек бийлөөчүсү Мухаммад Рахимхан IIнин (1864–1910) бир тууганы Амир Торанын каражатынын эсебинен курулган. Айрым булактар курулган жыл катары 1870-жылды, башкалары 1872-жылды көрсөтөт.

Амир Тора мадрасасынын курулушу Мухаммад Рахим хан мадрасасынын курулушу менен туш келгендиктен, Амир Тора кыш жана чебер устаттардын жетишсиздигинен бир аз кыйналганы айтылат. Кийинчерээк ал бул көйгөйдү оңой эле чечип, Тортколдун жана Шорохандын чеберлерин өз карамагына алып келген.

Мадрасанын ичи кашын менен капталган, ал эми фасады кашынсыз калтырылган. Мунун себептеринин бири — Орус империясынын 1873-жылдагы Хива жортуулу.

Өзбекстан көз карандысыздыкка жеткенден кийинки мезгил

2014-жылы Амир Тора мадрасасын ЮНЕСКОнун каражатынын эсебинен оңдоо пландаштырылган.

2017–2019-жылдары Амир Тора мадрасасында 2 этапта калыбына келтирүү иштери жүргүзүлгөн. 2020-жылдын 9-январында Амир Тора мадрасасы Кытайдын маданий мурас академиясы тарабынан инвестициялык каражаттардын эсебинен оңдолгону билдирилген. Үч ай өткөндөн кийин, 12-мартта Ичан Кала комплексине барган Өзбекстан президенти Шавкат Мирзиёев Амир Тора мадрасасында жүргүзүлгөн калыбына келтирүү иштери менен таанышкан.

Мадрасанын имаратын акысыз пайдалануу укугунун негизинде Хива калыбына келтирүү мектебине берүү жана үлгүлүү сактоо иштерин көрсөтүү, практикалык көргөзмөлөрдү, жаңы экспозицияларды түзүү жана туристтердин сактоо иштерин түз байкоого мүмкүндүгү үчүн шарт жаратуу пландаштырылган. Хива калыбына келтирүү мектебинин иши башталганы жана калыбына келтирүүчү чеберлер жана материалдык маданий мурастын кыймылсыз мүлк объектилери тармагындагы башка адистер үчүн окутуу системасы түзүлгөнү билдирилген.

Архитектурасы

Залдын (52,6×36,7 метр) эки тарабында кош аркалуу үч жуп бөлмө бар, алардын үстүндө улуу кырлуу чатыр жайгашкан. Төрт бурчтагы гүл чиймелер толкун стилинде, бурчма курсак менен кооздолгон. Мечит жана класс бөлмө окшош түзүлүшкө ээ. Мечиттин түштүгүндөгү айвондун күмбөздүү чатыры бар, күмбөздүн алдындагы аркалар алты канаттуу, анда үч катар мукарнас жасалган.

Короонун (30,7×19,35 метр) эки тарабында аркалуу фасаддуу бир кабаттуу туурасынан бөлмөлөр жайгашкан. Короонун бурчтарындагы бөлмөлөргө коридордон кирилет. Бөлмөлөр күмбөздүү, терезелерде торлор бар. Үч күмбөздүү мион сарайынын эки тарабында класс бөлмөлөр жайгашкан. Амир Тора мадрасасы 1970-жылы оңдолгон, ал эми башкы имараттын алдына соода раскасы коюлган.