Gileyli Mosque

Гилейли мечити (азерб. Gileyli Məscidi, фарс. مسجد گیلیلی), ошондой эле Жомард Гарай мечити (азерб. Comərd Gəray Məscidi, фарс. مسجد جومارد گرای) деп да аталат, Азербайжандын Баку шаарындагы Эски шаардын Мирза Мансур көчөсүндө жайгашкан мечит. 1309-жылы иран ширваншахтары тарабынан бүтүрүлгөн бул курулуш 2001-жылдын 2-августунда Азербайжан Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан №132 улуттук архитектуралык эстелик катары каттоодон өткөрүлгөн.

Тарыхы

Гилейли мечити эки этапта курулган: 1309-жылы ширваншахтар мезгилинде жана XIX кылымдын экинчи жарымында.

Мечиттин аты Гилан аймагынан чыккан жибек соодагерлери жашаган кварталдын атына туура келет.

Архитектурасы

Башында мечиттин дарбазалары жаңгак жыгачынан жасалган, бирок алар өрттөнүп кетип, кийин алмаштырылган.

Эски бөлүгү крест формасындагы күмбөз композициясына ээ. Крест тармактары терең күмбөздөрдөн турат; бурчтарында кичине бөлмөлөр жайгашкан. Так пропорцияланган, профилденген жана архитектуралык элементтер менен кооздолгон михраб ибадат залынын ички көрүнүшүн байытат, ал көлөмдүү массалардын катуулугу жана тектоникасы менен айырмаланат. XIX кылымда курулган жаңы бөлүк схеманын бүтүндүгүнө доо кетирбей, ылайыктуулугун кеңейтет. Анын учтуу формадагы күмбөзү жердин архитектуралык маанайын кайталап, композициялык түзүлүштүн ажырагыс бөлүгүнө айланат. Бул жерде европалык архитектуралык композициянын жаңы элементтери колдонулган. Бул фасаддын түзүлүшүнөн даана көрүнүп турат.

1805-жылы мечитке узундугу 11 метр болгон тик бурчтуу бөлмө кошулган. Сталактит белдемчи түрүндөгү оюм-чиймелер колдонулган портал өзгөчө көңүл бурулган жер. Терезелер кырылган торлор менен кооздолгон.