National Art Museum of Azerbaijan

Азербайжан Улуттук Искусство музейи (азербайжанча: Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi) — Азербайжандын эң чоң искусство музейи. Ал 1936-жылы Бакуда негизделип, 1943-жылы белгилүү азербайжан декорациялык дизайнер жана театр сүрөтчүсү Рустам Мустафаевдин атына конулган. Музей бир бирине жанаша турган эки 19-кылымдык имараттан турат. Музейдин жалпы коллекциясы 15 000ден ашык искусство эмгегин камтыйт. 60 бөлмөдө 3000ден ашык буюм туруктуу көргөзмөдө турат. Болжол менен 12 000 буюм сактагычта турат. Музей бул искусство эмгектеринин көбүрөөгүн убактылуу көргөзмөгө коюу үчүн экспонаттарды мезгил-мезгили менен алмаштырат.

Тарыхы

1936-жылы Азербайжан ССРинин Эл Комиссарлар Кеңеши Искусство бөлүмүн Азербайжан Мамлекеттик музейинен бөлүп, аны өз алдынча музей катары уюштурууну чечти. Экспедициялар музейге алгачкы экспонаттарды камсыз кылды. Мындан тышкары, башка экспонаттар сатылып алынды. Музейдин биринчи көргөзмөсүнүн ачылыш аземи 1937-жылы уюштурулуп, 1951-жылы музей 19-кылымдын аягында курулган барокко стилиндеги Де Бур мансионуна көчүрүлдү.

1993-жылдын июлунда музейден ар кандай искусство эмгектери уурдалып, кийинчерээк кайтарылып алынды.

2006-жылы имарат толук реконструкциядан өтүп, жаңы көргөзмөнүн ачылышы 2009-жылы болду. 2011-жылы музей, Брюсселде жайгашкан Европа Экономикалык Соода, Коммерция жана Өнөр жай Палатасынын (EEIG) Директорлор Кеңешинин бир добуштан кабыл алган чечими менен, алгач Улуттук, андан кийин Европалык Музей Стандартына (EUMS) ылайык, эл аралык стандарттар менен критерийлерге жооп берген, музейге ылайыктуу жогорку сапаттагы музей кызматтары менен профессионалдык тажрыйбаны билдирген деп жарыяланды. 2022-жылдын майында, Эл аралык Музейлер Күнүндө, музей туруктуу өнүгүүнү илгерилетүү боюнча БУУ менен стратегиялык өнөктөштүктүн алкагында мультимедиа Музей Түнүн өткөрдү.

Музейдин китепканасында болжол менен 9000 илимий китеп жана монография, каталог, альбом жана башка профессионалдык адабият бар. Ошондой эле эски басылмалардын сейрек кездешүүчү китептеринин коллекциясы бар.

Азербайжан Улуттук Искусство музейинин коллекциясында сакталган экспонаттар б.з.ч. 4-кылымга такалган антика искусство эмгектерин камтыйт. Нахчыван, Мингечевир, Физули жана Ханлардан (азыр Гёй-Гёл) табылган архаикалык оюмдар менен кооздолгон керамика чөйчөктөрү; селжук мезгилиндеги декоративдик чырактар менен глазурланган плиткалар; 13-кылымдагы Баил чебинин фризинин бөлүктөрү; Апшерон менен Шемахадан табылган 14–18-кылымдардагы сандыктар; Курандын кооз кол жазмалары жана 16-кылымдагы астрология китептери; темпера, алтын суу жана акварель менен жасалган түп нускадагы 17–18-кылымдардагы Тебриз миниатюралары; белгилүү сүрөтчүлөр Мир Мохсун Наввабдын, Мирза Кадим Иреванинин, Уста Камбар Карабагинин, Азербайжандагы биринчи профессионал сүрөтчүлөрдүн жана биздин замандаштарыбыздын эмгектери; 16–17-кылымдардагы искусство метал буюмдары жана 18–20-кылымдардагы түп нускадагы кездеме, чиймеленген кездеме, улуттук кийимдин, килемдин жана зер буюмдарынын үлгүлөрү бул жерде сакталат. Мындан тышкары, музейде улуттук байлыктар коллекциясы, Батыш Европанын (Франция, Германия, Австрия, Италия, Греция, Фландрия, Дания, Испания), Чыгыштын (Иран, Түркия, Жапония, Кытай, Индия, Мисир, Жакынкы Чыгыш) жана Россиянын скульптура, көркөм жана графикалык искусство үлгүлөрү, ошондой эле башка декоративдик-колдонмо искусство эмгектери бар.

Килемдер менен катар, Азербайжандын декоративдик жана колдонмо искусствосунун башка түрлөрү, мисалы, чиймелөөнүн ар кандай ыкмалары, көркөм металл иштетүү, көркөм кездемелер, жыгач оюу, зер иштетүү ж.б. дагы бул жерде көргөзмөгө коюлат. "Гулабатин" түрүндөгү алтын жип менен чийме Азербайжан боюнча кеңири таралган. Шемаха, Шуша жана Баку салттуу түрдө бул искусство түрүнүн борборлору болгон. Кызыл жана жашыл барқыт алтын жана күмүш жип менен чийме үчүн негиз болуп кызмат кылчу. Баш кийимдер жана "арахчин" деп аталган баш кийимдер стилдештирилген жалбырак жана жылдыздардан жасалган розеткалар менен медальондор менен жасалгаланчу. "Архалык" жана "кулажа" деген кийимдер да алтын жип менен чиймеленчу. Музейде ар түрдүү формадагы, өлчөмдөгү жана максаттагы, алтын жип менен чиймеленген буюмдар, анын ичинде "арахчиндер", жоолуктар, бут кийимдер, тарак жана косметика үчүн куттучалар, каш менен кирпик боёкторунун куттучалары, саат куттучалары, карандаш салгычтар жана дагы башка көптөгөн буюмдар көргөзмөгө коюлган.

Коллекция

Биринчи имараттагы жети бөлмө европалык искусствого арналган, ал эми он бөлмө орус искусствосуна арналган. Европалык искусство итальян (Герчино, Леандро Бассано, Франческо Солимена, Лоренцо Бартолини), француз (Жюль Дюпре, Гаспар Дюге, Паскаль Даньян-Бувре, Жан-Жозеф Бенжамен-Констан), голланд/фламанд (Франс Хальс, Михиэл Янс ван Миревельт, Адриан Броувер, Адриан ван Остаде, Юстус Сустерманс, Питер Клас), немис (Иоганн Хайнрих Роос, Фридрих Август фон Каульбах) жана поляк (Ян Стика) сүрөтчүлөрүнүн эмгектерин камтыйт.

1885-жылы курулган экинчи имарат чыгыш искусствосун, өзгөчө перс, түрк, кытай жана жапон искусствосун сактайт. Орус искусствосу, өзгөчө, Карл Брюллов, Алексей Венецианов, Василий Верещагин, Исаак Левитан, Владимир Маковский, Валентин Серов, Владимир Боровиковский, Василий Тропинин, Константин Коровин жана Иван Шишкиндин полотнолору аркылуу камтылган. Ошондой эле орус авангардынын калыбына келтирилген үлгүлөрү бар.

Азербайжан сүрөтчүлөрүнүн арасында Мир Мохсун Навваб, Бахруз Кенгерли, Тайир Салахов, Азим Азимзаде, Салам Саламзаде, Видади Нариманбеков, Микаил Абдуллаев, Тогрул Нариманбеков жана скульптор Омар Элдаров бар. Саттар Бахлулзаденин эмгектери бир бүтүн бөлмөнү толтурат.

Музей ошондой эле 17–19-кылымдардагы станок жана китеп миниатюраларын, 18–19-кылымдардагы лакталган миниатюраларды жана тыт дарагынан жасалган шербет кашыктарынын коллекциясын да сактайт.

Алгачкы эмгектер Санкт-Петербургдан, Москвадан жана жеке коллекциялардан алынган. Музейдин экспозициялары кийинчерээк Канадада (1966), Кубада (1967), Сирияда (1968), Францияда (1969), мурдагы Чехословакияда, Алжирде (эки жери да 1970), Иракта (1971) ж.б. жерлерде көргөзмөгө коюлган.