Nizami Ganjavi Ganja State History-Ethnography Museum

Низами Генжеви атындагы Генже мамлекеттик тарых-этнография музейи (азерб. Nizami Gəncəvi adına Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi) Генже шаарындагы эң чоң музей болуп саналат.

Жалпы маалымат

Музей Генженин акыркы көз карандысыз ханынын тукумдарынын мурунку үйүндө жайгашкан. Ал 1924-жылы уюштурулган жана 18 залда коюлган 30000ден ашык экспонатту камтыйт – Генженин байыркы доордон бүгүнкү күнгө чейинки тарыхы, археологиялык табылгалар жана материалдык-маданий эстеликтер, этнографиялык, эпиграфиялык жана нумизматикалык коллекциялар.

Тарыхы

Генже мамлекеттик тарых-этнография музейи 1924-жылы түптөлгөн. Музейди уюштуруу иштеринде Генже семинариясынын мугалимдери жана студенттеринен турган активдүү топ — И. Джафарзаде, С. Сейидов, Ж. Рафибейов, Ф. Маликов жана башкалар — маанилүү роль ойногон. Алгачкы жылдары музейде этнография жана айыл чарба болуп эки бөлүм болгон, алар 500дөн ашык экспонатту камтыган.

1954-жылы Генже музейи Азизбеков көчөсү, 260 дарегине көчүрүлгөн, ал кезде музей жети чоң зал жана үч бөлүмдөн — табигый илимдер, революцияга чейинки мезгил жана советтик мезгил бөлүмдөрүнөн турган.

1961-жылы Гёйгёл жана Генже музейлери бириктирилген. Музейдин азыркы имараты 1972-жылы музей катары пайдаланууга берилген.

Имарат

Бул имарат Генже хандыгынын акыркы көз карандысыз ханы Жавад хандын тукумдары Исмаил хан Зиядханов менен Адил хан Зиядхановдун жеке мүлкү болгон. Адил менен Исмаил Жавад хандын небереси Абулфат хан Зиядхановдун уулдары болгон. Имарат XIX кылымда курулган жана Азербайжан Демократиялык Республикасы кулагандан кийин, башка мүлктөр сыяктуу эле, советтик бийлик тарабынан тартып алынган. Советтик мезгилде бул имаратта ар түрдүү мекемелер жана уюмдар жайгашкан.

Имарат Генже хандыгынын жана Азербайжан Демократиялык Республикасы мезгилинин (1918–1920) тирүү тарыхы катары өзүнүн улуулугун сактап калган.

Экспонаттар

Музейдин негизги фондунда 24 785 экспонат бар, алар төмөнкүдөй бөлүштүрүлгөн:

Алардын арасында археологияга тиешелүү 4483, этнографияга тиешелүү 1648, искусствого тиешелүү 392 экспонат, 9 скульптура, 2753 сүрөт, 959 документ, 3441 нумизматикалык экспонат, 1984 китеп, патриотизм темасына байланыштуу 816 экспонат бар. Буга б.з.ч. II миң жылдыкка таандык, бою 220 смге жеткен аял скелети жана аны менен коштолгон буюмдар жана тиричилик буюмдары, Кавказ Албаниясы доорунун күмүш таажысы, Низами Генжевинин мүрзөсүнүн тегерегинен табылган чырактар, Генже килемдери, Генже хандыгынын желеги, Азербайжан тарыхынын ар кандай мезгилдерине тиешелүү монеталар, зер буюмдары, керамика жана металл иштетүү үлгүлөрү кирет.

Музейдин аянты 972 чарчы метрди түзөт жана байыркы доор менен заманбап доор бөлүмдөрүнөн турат.

Генже чеп дарбазалары

Генже чеп дарбазалары монументалдык комплекси – археология жана этнография музейи Генженин чыгыш тарабындагы кирүү жолунда, Баку-Газах чоң жолунда жайгашкан. Чеп чоң жолдун эки тарабында курулган, анын жалпы узундугу 50 метр, бастиондору 22 метр. Чептин негизги 5 кабаттан турган бөлүгү пайдубалы менен кошо 7 кабат болуп эсептелет. Узундугу 62 метр болгон тунель эки чепти бириктирет. Комплекс 2 темир дарбазадан, Генженин көрүнүктүү инсандарынын портреттеринин галереясынан, Генже аскер тарыхы музейинен жана Генже тургундарынын жашоо образы менен маданиятына арналган этнографиялык музейден турат. Дарбазалар устат Ибрагим Османоглунун 1063-жылы жасаган Генженин байыркы дарбазаларынын эскизи боюнча жасалган, бул дарбазалар 1139-жылкы Генже жер титирөөсүнүн натыйжасында бузулуп, Грузия падышасы I Деметри аны алып кеткенден кийин Кутаистин Гелати монастырында сакталган.

Генже чеп дарбазалары монументалдык комплекси Азербайжан президенти Илham Алиевдин буйругу менен 2012–2014-жылдар аралыгында курулган.

1-кабатта улуу азербайжан акыны Низами Генжевинин салафтары жана мураскорлорунун портреттеринен турган галерея жайгашкан. Мындан тышкары, Генженин 26 көрүнүктүү инсанынын урматына эстеликтер тургузулган. 2-кабатта Генженин аскер тарыхы музейи орун алган. Бул музей Генженин аскер тарыхын байыркы заманан 1918–1920-жылдарга чейин хронологиялык түрдө чагылдырат. Мындан башка, «Генженин 1918–1920-жылдардагы аскер тарыхы» бөлүмүндө ошол доордун курал-жарагы жана 1919-жылкы Генже гарнизонунун жоокеринин сүрөтү коюлган. Ошондой эле башка бөлүмдө жоокерлердин сүрөттөрү жана өз өлкөсү үчүн курман болгондорго арналган «Түбөлүк от» эстелиги коюлган. 3-кабатта Генже элинин жашоо образы менен маданиятын чагылдырган этнографиялык музей жайгашкан. Экспозиция 30дан ашык кол өнөрчүлүк тармагы болгон Генженин устаттык тарыхы жөнүндө маалымат берет. Бул бөлүмдө килемдер, салттуу чыгыш чай столу, керамика, жез буюмдар жана башка этнографиялык предметтер коюлган. Экспозициянын 4-кабаты Генженин байыркы жана бай аш тамак маданиятын жана меймандостук салттарын чагылдырат. Мындан тышкары, бул жерде мамлекеттин алгачкы маанилүү имараттарынын сүрөттөрү жана тартылган көрүнүштөрү да бар. Ошондой эле 4-кабаттан чептин бастиондоруна кирүү мүмкүн. «Азербайжан улуттук кийимдери» көргөзмөсүндө Азербайжандын ар кайсы аймактарынан алынган кийимдер жана зер буюмдар коюлган. Мындан тышкары, «Азербайжан – байыркы цивилизация мекени» көргөзмөсүндө өлкөнүн ар кайсы аймактарынан алынган 120дан ашык баалуу археологиялык буюм көрсөтүлгөн.