Shah Abbasi Caravanserai of Ganja

Шах Аббас кербен сарайы Иран шахы Шах Аббастын буйругу менен Ганжада курулган. Кербен сарай Чокак хамамы жана Шах Аббас мечити менен жер астындагы жолдор аркылуу байланышкан.

Эстелик 2001-жылдын 2-августунда Азербайжан Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан чыгарылган 132-санжыраагы токтом менен улуттук мааниге ээ кыймылсыз тарыхый жана маданий эстеликтердин тизмесине кирген.

Тарыхы

Кербен сарайдын курулушу 1606-жылы Сафавий шахы Аббастын буйругу менен башталган. Имараттын долбоорлошуусу жана курулушуна Шейх Бахаеддин жетектик кылган. Күйгүзүлгөн кызыл кыштан курулган эки кабаттуу имарат 1613–1614-жылдары иштетилген.

Орус акыны Яков Полонский, 19-кылымдын ортосунда Ганжага сапар учурунда, бир нече күн Шах Аббас кербен сарайында жашаган. Кийинчерээк, 1847-жылы, ал бул шаар жана кербен сарай тууралуу таасирлерин "Закавказский вестник" гезитинин 21-санында жарыяланган "Ганжа" аттуу очеркинде жарыялаган.

1905-жылы Ганжада армяндар жасаган кыргын учурунда, бул кербен сарай да өрттөлүп, эстелик катуу зыянга учураган. Кербен сарайдын өрттөлүшү тууралуу Фиридун бей Кочарли өз эскерүүлөрүндө мындай жазган:

1905-жылы,... армян уруусунун айынан сакталып калган эмес. Шах Аббас кербен сарайы өрттөлүп кетти.

Апрель басып алуудан кийин

Азербайжанды большевиктер басып алгандан кийин, кербен сарай 1930-жылга чейин иштеген. 1970-жылдары, Шах Аббас жана Угурлу Хан кербен сарайлары, сүрөтчү Жаваншир Мамедовдун жетекчилиги алдында татаал көркөм дизайн, калыбына келтирүү жана көрктөндүрүү иштеринен өткөн. Кийинчерээк, кербен сарайда "Азербайжан миниатюралары" музейи жана аялдардын чыгармачылыгынын "Махсати Ганжави" музейи негизделген. Имараттын фасадына акын Махсати Ганжавинин айкели орнотулган.

Көз карандысыздыктан кийин

Эстелик 2001-жылдын 2-августунда Азербайжан Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан чыгарылган 132-санжыраагы токтом менен улуттук мааниге ээ кыймылсыз тарыхый жана маданий эстеликтердин тизмесине кирген.

Ганжа Гуманитардык Коллежи бир аз убакыт кербен сарайдын имаратында жайгашкан. 2011-жылдан баштап, кербен сарайдын калыбына келтирүү иштери башталган. Курулуш жана калыбына келтирүү иштеринде Шекиде чыгарылган бир миллион кызыл кыш колдонулган. 17-кылымдагыдай эле, калыбына келтирүү иштеринде негизинен акиташ менен кумдун аралашмасы колдонулган. Советтик доордо бир нече жолу ылайыксыз оңдоодон өткөн кербен сарайдын тарыхыйлыгын сактоо үчүн, мурда курулган кошумча имараттар бузулган. Тарыхый эстеликти бекемдөө иштери бүткөн, зыянга учураган бөлүктөр оңдолгон жана байланыш тилкелери курулган. Кербен сарайдын чатыры алмаштырылган, кулоо коркунучунда турган фасаддын оң дубалы калыбына келтирилген жана имараттын бардык камералары жана бөлмөлөрү баштапкы көрүнүшүнө келтирилген.

Шах Аббас кербен сарайы жанаша жайгашкан Угурлу Хан Кербен сарайы менен бирге калыбына келтирилген. Эки кербен сарайда да 120 бөлмө, 900 м² коридор, 4 ички жана 3 тышкы кире бериш бар. Калыбына келтирилгенден кийин, ал мейманкана комплекси катары иштейт.

Архитектурасы

Кербен сарай төрт бурчтуу формада. Анын эки короосу бар, арткы короодо имаратты бойлото чынар дарактары тигилген. Имараттын борбордук бөлүгү сегиз кичине доңголуу балкондон турат, ал эми капталдарда чоң доңголуу балкондор бар. Кербен сарайда жертөлө, ашхана, коноктор үчүн кичине жана чоң бөлмөлөр, жүк малдары үчүн ат короолору, короодо ачык абадагы чайхана жана көптөгон сактагыч бөлмөлөр бар.

Имараттын биринчи кабаты 17 чоң доңгодон турат. Биринчи кабатта, оң жана сол дубалдардын ичинде, сакчылар туруу үчүн конус формасындагы тешиктер жасалган, ал эми ички мейкиндикти жарыктандыруу үчүн чырак жана шамдар колдонулган. Имараттын бул бөлүгү терезесиз. Экинчи кабатка алып барчу тепкичтер 44 кадамдан турат жана кербен сарайдын ичинде жайгашкан. Тепкичтер жайгашкан бийик ички мейкиндиктин чатырын түзгөн күмбөз, сегиз чокулуу жылдыз формасындагы тор түзүлүштүк композицияга ээ. Ошондой эле, ички мейкиндиктин караңгылыгын эске алып, архитектор көйгөйдү чечүү үчүн сегиз чокулуу ачык түстөгү жылдызды колдонгон. Ошондой эле, күмбөздүн борбордук бөлүгүнүн оюм элементтери менен композициянын тыгыз, компакттуу байланышы жаратылган. Борбордон четтерге таркаган геометриялык оюм элементтери композициядагы чыңалууну азайтып, ага эркиндик берет.

Кербен сарайда 54 жалгыз бөлмө, 15 чоң бөлмө, сарай, тамак бөлмөсү, чай бөлмөсү, ошондой эле башка максаттар үчүн колдонулган бөлмө, чатыр жана сактагыч бөлмөлөр болгон. Кербен сарай Чокак хамамы жана Шах Аббас мечити менен жер астындагы жолдор аркылуу байланышкан.