Nizami Museum of Azerbaijani Literature

Низами Гянжеви атындагы Азербайжан адабиятынын Улуттук музейи (азербайжанча: Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyi) — Бакуда жайгашкан, 1939-жылы негизделген музей. Ал Ичери Шехердин кире беришигинин жанында, Фонтандар аянтынан алыс эмес жерде жайгашкан. Музей Азербайжан маданиятынын эң чоң жана эң бай казыналарынын бири катары эсептелет.

Негизги максаттары

Музейдин негизги максаты — Азербайжан адабияты жана маданияты жөнүндөгү илимий жана башка материалдарды чогултуу, изилдөө жана сактоо, ошондой эле бул материалдарды экспозицияларда жана көргөзмөлөрдө көрсөтүү. Музей ошондой эле илимий изилдөөлөрдү жүргүзөт жана китептер менен монографияларды басып чыгарат.

Музейдин тарыхы

Музей жайгашкан имарат 1850-жылы бир кабаттуу керван-сарай катары курулган. 1915-жылы имарат «Метрополь» мейманканасына берилип, экинчи кабат кайра курулган. Андан кийин, 1918-1920-жылдары Азербайжан Демократиялык Республикасынын Министрлер Кабинетинин кызматкерлери имаратта жашап, иштешкен; 1920-30-жылдары имаратта Азербайжандын кесиптик бирлиги советтин жайгашкан.

1939-жылдын 1-ноябрында Азербайжан ССРинин Эл Комиссарлар Кеңешинин №4972 буйругуна ылайык, форс акыны Низами Гянжевинин 800 жылдыгына байланыштуу имаратта Низами атындагы эстелик-музей түзүлгөн. Имарат архитекторлор Садых Дадашов жана Микаил Гусейнов долбоору боюнча капиталдык оңдоодон өткөн, алар фасадга скульптураларды коюп, эки кабатты кайра курушкан. Кийинчерээк эстелик-музей Азербайжан адабиятынын музейине өзгөртүлгөн. Музейдин ички жасалгасын Летиф Керимов иштеп чыккан. Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда, Ленинград курчоосунда форс акыны Низами Гянжевинин 800 жылдыгы белгиленип жаткан кезде, музейдин экспозициясын жайгаштыруу иштери улантылган. 1945-жылдын 14-майында музей Улуу Ата Мекендик согуштагы жеңишке чейин эмес, андан кийин гана коомчулукка эшигин ачкан, музей 1939-жылы негизделгенине карабастан.

1959 жана 1967-жылдары эки жолу музей капиталдык оңдоодон өтүп, кеңейтилип, жаңыртылган. 2001-2003-жылдары музей дагы бир жолу өзгөртүлгөн.

Мурунку жылы Азербайжан президенти Илхам Алиевдин ташрыфынан кийин, 2005-жылдын жайында дагы бир оңдоо иштери жүргүзүлгөн. Азербайжан Республикасынын Министрлер Кабинети жаңыртуу үчүн 13 миллион манат бөлгөн. Музейдин экспозициялык аянты 2500 чарчы метрге кеңейтилип, залдардын саны 30 негизги жана 10 кошумча аянтка чейин көбөйгөн. Иштер жүргүзүлгөнгө чейин музей өзүнүн 120 000 буюмдан турган коллекциясынан болжол менен 1000 экспонатты көрсөтө алган; кайра курулгандан кийин музей бир учурда 25 000 экспонатты көрсөтө алат.

Имарат

Музейдин жалпы аянты 2500 чарчы метр, анын ичинен 1409 чарчы метри экспозицияга берилген. Музейдин 30 негизги жана 10 кошумча залында 3000ден ашык кол жазма, сейрек китептер, иллюстрациялар, портреттер, скульптуралар, миниатюралар, акындардын эстеликтери жана башка экспонаттар бар. Музейдин бир бөлүгү китеп дүкөнү болуп саналат.

Белгилүү Азербайжан акындарынын жана жазуучуларынын скульптуралары музейдин фасадына төмөнкүчө коюлган: Мухаммед Физули (скульптор: Ф. Абдуррахманов), Молла Панах Вагиф (скульптор: С. Кляцкий), Мирза Фатали Ахундов (скульптор: П. Сабсай), Хуршидбану Натаван (скульптор: Ю. Трипольская), Жалил Мамедкулузаде (скульптор: Н. Захаров), жана Жафар Жаббарлы (скульптор: С. Кляцкий). Музейдин фондунда 120 000 экспонат сакталат.

Экспонаттар

Музейдин эң белгилүү экспонаттарынын арасында 1413-жылы жазылган Низамиинин форс тилиндеги «Эскандар-наме» кол жазмасы; Физулинин «Бангу Бада» (1569) кол жазмасы; жана Мирза Фатали Ахундовдун «Пушкиндин каза болушу жөнүндөгү чыгыш поэмасы» бар.