Palace of Lausus

Лауз (Лаузос) сарайы, дагы Лаузейон (грек. Λαυσεῖον) деп да аталган, Константинополдо жайгашкан, эвнух Лауз тарабынан сатылып алынып, ага таандык болгон 5-кылымдагы курулма.

Лауз

Мурда II Феодосийдин сарайында эвнух кызматын аткарган Лауз болжол менен 420-жылы императордун камер-юнкери болгон. Кесариянын епискобу анын катында аны кедейлерге кайрымдуу, бирок өзү да бай жана сонун байлыкка ээ адам катары сүрөттөгөн. Ал кызматка жогорулаганынан эки жыл өткөндөн кийин эле императордун камер-юнкери наамын Макробиуска жоготкон деп билдирилет, бирок болжол менен он жылдан кийин Александриялык Кириллдин сунушу менен бул наамды кайра алып, байлыгын да калыбына келтирген болушу мүмкүн.

Жыйнагы

Лауз сарайы ээси дубалдарынын ичинде сактаган баатырлык жана мифологиялык айкелдердин кенен жыйнагы менен бүткүл Константинопол боюнча атагы чыккан. Лауз бул чоң жыйнакты Феодосийдин тушунда талкаланып, бошотулган чыгыш ибадатканаларынан чогултту — демек, анын жыйнагы ошол мезгилде Константинополдо болгон эң ар түрдүү жыйнак болушу мүмкүн эле. Лауздун бутпарас айкелдер жыйнагы, ал такыба христиан болгонуна карамастан, таза эстетикалык жана тарыхый негизде, эч кандай тенденциясыз чогултулган биринчи жыйнак болгон. Анын жыйнагынын арасында эң маанилиси — болжол менен б.з.ч. 500-жылы Фидий тарабынан жасалган Олимпиядагы Зевс айкели (Байыркы дүйнөнүн жети керемети бирине кирет) жана Праксителдин Книддик Афродитасы болгон. Лауз, мындан тышкары, Самос Герасына жана Линдос Афинасына, ошондой эле Эрос менен Кайростун айкелдерине ээ болгону маалым. Билдирилгендей, Лауз жыйнагын белгилүү бир тартипте жайгаштырган. Жогоруда айтылган Зевс айкели залдын ары жагындагы апсидада, жанында Эрос менен Кайрос коюлган. Бир дубал кудайайымдардын айкелдерине, экинчиси жаныбарлардын айкелдерине арналган.

Жайгашкан орду

Лауз сарайынын Константинополдогу так жайгашкан орду талаш маселе болуп саналат, бирок анын Гипподромдун батыш капталы менен ротунда аркылуу туташкандыгы жана Антиохос сарайына жанаша жайгашкандыгы жалпысынан кабыл алынган. Ал ошондой эле Константинополдун Августеумдан Алтын дарбазага чейин созулган борбордук жолу — Месеге да абдан жакын жайгашкан. Деталдуу талдоо үчүн оң тараптагы картаны караңыз.

Кыйратылышы

Зонара да, Кедрен да Лауз сарайы, шаардын көбүнчө бөлүгү менен бирге, 475-жылы өрт натыйжасында кыйратылганын билдиришет. Лауздун бүткүл жыйнагы өрттө жок болгон.

Өрт Лауздун сулуу сарайын жана анын ичиндеги айкелдерди — Самос Герасын, Линдос Афинасын жана искусствонун атактуу чыгаан эмгектери болгон Книддик Афродитаны да кыйратты.

...Шаардагы өрт анын эң гүлдөп-өнүккөн бөлүгүн кыйратты... [ал] Месе көчөсүнүн эки тарабындагы портиктерди жана Лауздун сонун тартуулоолорун да жок кылды: анткени ал жерде көптөгөн байыркы айкелдер, атап айтканда, Книддик Афродитанын атактуу айкели турган... Өрт улуу Константиндин Форуму деп аталган жерге чейин жайылды.

Сарайдын кыйратылышы Лауздун өлүмүнөн көп жылдар өткөндөн кийин болгон, ал болжол менен отуз жыл мурун, 436-жылы каза болгон.

Калдыктары

Бүгүнкү күндө Лауз сарайы турган деп кабыл алынган жердин астында Филоксенос цистернасы жайгашкан. Антиохос сарайынын урандылары бул жерде бүгүнкү күндө да сакталып турат, ошондой эле Лауз сарайын Гипподромго туташтырган ротунданын урандылары да сакталган.