Seleucia Pieria

Пиериядагы Селевкия (грекче Σελεύκεια ἐν Πιερίᾳ), англисче Seleucia by the Sea деп да белгилүү, кийинчерээк Суедия деп аталган, Оронт дарыясынын боюндагы Антиохиянын (Биринчи Сирия) деңиз портундагы эллинизм шаары болгон — бул шаар Селевкид мамлекетинин борбору, азыркы Антакья (Түркия). Шаар Оронт дарыясынын куйгучунун бир аз түндүгүнөн, Аман тоо кыркасынын түштүк чокуларынын бири болгон Корифейдин батыш капталындагы кичи дарыялардын ортосунда курулган.

Павсаний менен Малаланын маалыматы боюнча, мурда бул жерде Палеополис ("Байыркы шаар") аталган шаар болгон. Азыркы кезде ал Чевлик деген жээктеги айылда жайгашкан

Түркиянын Хатай мамлекетиндеги Самандаг шаарынын жанында. Селевкия, Апамея, Лаодикея жана Антиохия Сирия тетраполисин (төрт шаарлык бирикмесин) түзгөн.

Селевкиддер доору

Пиериядагы Селевкия болжол менен б.з.ч. 300-жылы македон баскынчысы Улуу Александрдын мураскорлорунун бири, Селевкид империясынын негиздөөчүсү Селевк I Никатор тарабынан негизделген. Македондуктар бул жерди Пиерия деп атаган, себеби бул ат алардын мекениндеги, ошондой эле деңиз менен тоо кыркасынын (Олимптин) ортосунда жайгашкан аймактын атынан алынган.

Селевк I б.з.ч. 281-жылы Македонияга бара жатып өлтүрүлгөндө, анын уулу Антиох I анын күлүн Селевкиядагы "Никатореон" деп аталган курулмага коюган.

Шаар Селевкиддер менен Птолемейлердин ортосундагы күрөштө чоң мааниге ээ болгон; аны б.з.ч. 246-жылы Птолемей Евергет басып алган. Птолемейлер (Лагиддер) менен Селевкиддер шаар үчүн согушкандыктан, ал бир нече жолу ээсин алмаштырган, ал эми б.з.ч. 219-жылы Селевкид Улуу Антиох III Төртүнчү Сирия согушунун (б.з.ч. 219–217) жүрүшүндө шаарды кайра басып алган; анын генералы Ардис курчоо учурунда өзгөчө айырмаланганы катталган. Кийин шаар эркиндигин алган жана аны Рим бийлигинин аягына чейин сактап калган. Ал көпкө чейин тыйын чыгаруу укугуна ээ болгон.

Рим доору

Убакыт өтүшү менен Селевкиянын мааниси абдан жогорулаган, ошондуктан Диоклетиан менен Констанций доорунда анын порттору бир нече жолу кеңейтилген. "Ички" жана "тышкы" порт деп аталган бул порттор мезгил-мезгили менен Рим флотуна кызмат кылган.

Бүгүнкү күндөгү курулмалардын жана структуралардын көбү Рим доорунан калган.

Византия доору

Византия доорунда шаар акырындык менен кулдырап турган. Порттордун ылай менен басылышы бул процессти тездеткен. V кылымда порттордун ачык калышын сактоо үчүн күрөш акыры токтотулган. 526-жылдагы Антиохиядагы кырсыктуу жер титирөө шаарга катуу зыян алып келген.

Ислам доору

Селевкияны болжол менен 540-жылы сасаниддер басып алган. Ал порт шаары катары эч качан мурдагы деңгээлине жетпесе да, 705–715-жылдары бийлик кылган Умайяд халифи аль-Валид ибн Абд аль-Малик шаарда чеп курган.

Пиериядагы Селевкия жана христианчылык

Шаар христиан дининe эрте өткөн. Сирия Антиохиясынын порту катары "деңиздеги Селевкия" — ушул ат менен аталган башка шаарлардан айырмалоо үчүн — Инжилде (Элчилердин иштери 13:4) баяндалганы боюнча, элчи Павел [б.з. 45-жылы] жана ыйык Варнава биринчи миссионерлик сапарларына так ушул жерден жөнөгөнү менен белгилүү. Ошол эле сапардын аягында Павел, кыязы, Антиохияга барардан мурун Селевкияда токтогон (Элч. иш. 14:26). Экинчи сапарынын башында ал кургактык жол менен жүрүп, Селевкияны айланып өтсө керек (Элч. иш. 15:40–41), бирок кайра келе жатканда, кайрадан ушул жерден өткөнү шексиз (Элч. иш. 18:22). Үчүнчү сапарына чыгаарда дагы кургактык жолду тандап, Павел Селевкияга токтоосуз өткөн болушу мүмкүн (Элч. иш. 19:1), ал эми ошол сапардын аягында Антиохияга кайтпагандыктан, Селевкияны дагы бир жолу айланып өткөн (Элч. иш. 21:7–8). Демек, Павел Селевкия аркылуу жок дегенде үч жолу өткөн, ал эми Сирия Антиохиясына миссионерликке чейинки сапарларында дагы бир нече жолу өткөн болушу мүмкүн (Элч. иш. 11:26; 12:25).

Белгилүү болгон эң байыркы епископ — б.з. 325-жылы Никея Соборуна катышкан Зенобий. Башка белгилүү епископтордун арасында арианчыл Евсевий жана IV кылымдагы Бизус бар, ошондой эле Ле Кьен (Oriens Christianus, II, 777–780) эскерген дагы он эки епископ бар. VI кылымда Антиохиянын Notitia Episcopatuum (епископ тизмесинде) Пиериядагы Селевкия Антиохияга баш ийген автокефалдуу архиепископтук катары көрсөтүлгөн (Échos d'Orient, X, 144); епархия X кылымга чейин болгон, анын чек аралары маалым (Échos d'Orient, X, 97). Айрым Рим-католик титулдуулар үчүн Эубелдин Hierarchia catholica medii aevi, I, 468 карагыла.

Пиериядагы Селевкия Антиохия Грек Ортодокс Патриархатынын епархиясы болгон, ал эми Сирия (миафизиттик) Ортодокс чиркөөсү VIII–IX кылымдарда шаарга епископтордун дарды дайындаган, алардын үчөө белгилүү. Селевкиянын акыркы белгилүү сирия ортодокс епископу Аарон (847/874-ж.) сириялык Михаилдин тизмесинде эскерилет. XI–XIII кылымдарда Селевкиянын тегерегинде грузин монастырлары да болгон.

Шаар азыр да Рим-Католик чиркөөсүнүн титулдук орду болуп саналат — Seleuciensis Pierius; акыркы епископ 1980-жылы каза болгондон кийин орун ээсиз калган.

Белгилүү епископтор

Селевкиялык Евгений — Афанасийдин динге каршы ишенимдеги жолдоочусу, императрица Феодоранын небереси

Досифей I

Зенобий, б.з. 325-жылы Никея Соборуна катышкан.

Евсевий, 350

Бизус, б.з. 381-жылдары иш алып барган

Максим

Селевкиялык Василиус, б.з. 431-жылы Эфес Соборуна катышкан, Несторийдин колдоочусу.

Селевкиялык Василий, б.з. 452-жылдары иш алып барган.

Досифей II, б.з. 553-жылдары иш алып барган.

Геронтий, б.з. 448-жылдары иш алып барган.

Селевкиялык Нонус; болжол менен 505-жылдан бери, 521-жылы динге каршы көз-караштары үчүн сүргүнгө айдалган.

Констанций, динге каршы ишенимдеги

Дионисий, б.з. 553-жылдары иш алып барган

Антоний,

Теодор

Агапий

Николай

Аарон (847–874-ж.).

Негизги көрүнүктүү жерлер

Айланасы болжол менен 13 км болгон жогорку шаар азыр да айырмаланып турат. Андан кичине болгон ылдыйкы шаар тыгызыраак калктанган болгон. Урандылардын арасында некрополь, амфитеатр, цитадель, храмдар, айрым сугат курулмалары жана чептер бар.