Ulu Camii

12-кылымда курулган Урфанын Улуу мечити — Түркиянын Урфа шаарындагы жума мечити. Ал, кыязы, мурда турган христиан чиркөөсүнүн ордуна курулган, мүмкүн, бул чиркөө Ыйык Стефанга арналган болушу мүмкүн. Мечиттин курулушунун так шарттары белгисиз — бул мурунку мечиттин кеңейтилиши болушу да мүмкүн. Тарыхый документтерде Улуу мечитке чейин курулган дагы эки мечит тууралуу маалымат сакталган. Бири — мусулман басып алуусунан көп өтпөй курулган мечит, экинчиси — Мухаммад ибн Тахир тарабынан 825-жылы мелкит чиркөөсүнүн алдында курулган мечит. Бул мечиттердин, демек, чиркөөнүн да так жайгашкан орду белгисиз. Же бул жаңы мечит катары негизделген болушу да мүмкүн. Короонун батыш жана чыгыш дубалдарында байыркы таш кладкасынын калдыктары бар. Түндүк дубалдагы бир нече арка эски чиркөөнүн галереясынын же ага тиешелүү башка курулманын бөлүгү болгон. Улуу мечит Диван Каддеси көчөсүндө жайгашкан.

Короонун өзү түндүк-түштүк багытта адаттан тыш узартылган. Комплекстин негизги намаз окуу залы түштүк тарабында, ал эми мунара түндүк-чыгыш бурчунда жайгашкан. Түштүк-чыгыш бурчта адаттан тыш тышка чыгып турган медресе бар. Короонун өзү бир аз бийигирээк жерде жайгашкан жана кипарис дарактары көлөкөлөгөн эки көрүстөн аймагы бар.

Негизги намаз окуу залы, кыязы, Нур ад-Дин Зенги шаарды 1146-жылы басып алгандан кийин курулган. Кийинчерээк, 1779-жылы, ал оңдоп-түзөөдөн өткөн. Ички бөлүгү аласа, калың мамылар менен бөлүнгөн чыгыш-батыш багытындагы үч узун тилкеден турат. Ар бир тилкенин үстү кайчылаш свод менен жабылган. Михраб жана анын үстүндөгү күмбөз борбордон бир аз четке чыгып турат. Курулманын бүт түндүк жагы айбандык менен капталган, бул балким курулушка кийинчерээк кошулган бөлүк. Анын шыбы да кайчылаш свод түрүндө; аны кармап турган мамылар бирдей аралыкта эмес жайгашкан.

Азыркы медресе 1700-жылдардын аягында эски медресенин ордуна курулган. Анын түштүк-чыгыш бурчундагы фонтанда азыр Айюбийлер Урфаны башкарган 1191-жылы эски медресенин курулушун эскерген жазуу бар. Курулушту, Салахаддиндин тууганы болушу мүмкүн болгон, Умар ибн Шахан ибн Айюб баштаган. Курулуш Умардын уулу Мухаммаддын мезгилинде бүтүрүлгөн. Бул жазуу мурда медресенин түндүк дубалында турган, бирок 1930-жылдан кийин, көрүнүшү боюнча, фонтанга көчүрүлгөн.

Азыркы медресенин өз алдынча кичине короосу бар жана короонун түштүк тарабындагы төрт бөлмөдөн, ошондой эле батыш тарабындагы эки кабат имараттан турат. Бүтүндөй бул комплекс азыр мектеп катары колдонулат.

Мунара да, негизги намаз окуу залы сыяктуу эле, кыязы, 12-кылымдын орто ченинде курулган. Ал жогорку кабатынын ар тарабында шаардын көркөм көрүнүшүн тартуулаган чоң терезелери бар бийик сегиз кырлуу мунара. Бул терезелер кабаттын деңгээлинен башталат жана муэззинди же башкаларды кулап түшүүдөн сактоо үчүн жарым-жартылай дубал менен тосулган. Башка, алда канча кичине жана тар терезелер түндүк, батыш, түштүк жана чыгыш тараптарда тик катарлар түрүндө жайгашкан. Жогорку кабатка тегерек баскычтар менен чыгууга болот. Мунаранын чатыры баштапкыда жалпак болгон, бирок азыр анын үстүндө коргошун күмбөз менен бүткөн жана ар тарабында саат бар куб түрүндөгү курулма орнотулган.

1979-жылы жүргүзүлгөн археологиялык казуулар Улуу мечиттин намаз окуу залынын астынан, түштүк жагынан башталып, түндүккө карай 6-7 метрдей созулуп, андан кийин дубалга такалган коридорду ачты. Казуучулар бул коридор мурда эки бутакка бөлүнүп, эски чиркөөнүн жертөлөсүнө же жер астындагы катакомбаларга туташкан болушу мүмкүн деген божомол айтышкан.