Elaiussa Sebaste

Elaiussa Sebaste of Elaeousa Sebaste (Grieks: Ελαιούσα Σεβαστή) was een antieke Romeinse stad op 55 km van Mersin, in de richting van Silifke, in Cilicië aan de zuidkust van Anatolië (in het huidige Ayaş, district Erdemli, Turkije).

Elaiussa (Ελαιούσα) is afgeleid van het woord elaion (ἔλαιον), wat in het Grieks "olie" betekent (Elaiussa had veel olijfboomgaarden). De stad werd in de 2e eeuw v.Chr. gesticht op een klein eilandje in de Middellandse Zee, dat via een smalle landengte met het vasteland verbonden was.

Naast de teelt van olijven speelde ook de vestiging hier van de Cappadocische koning Archelaus, tijdens de regering van de Romeinse keizer Augustus, een rol in de ontwikkeling van de stad. Archelaus stichtte op de landengte een nieuwe stad en noemde die Sebaste, het Griekse equivalent van het Latijnse "Augusta". De stad beleefde een gouden eeuw toen de Romeinse keizer Vespasianus in 74 na Chr. Cilicië zuiverde van piraten. Tegen het einde van de 3e eeuw na Chr. begon het belang van de stad echter af te nemen, grotendeels door invallen van de Sassanidische koning Shapur I in 260 en later door de Isauriërs. De antieke bronnen vertellen de geschiedenis van het bestaan van de stad en hoe de kerken en basilica's het late Romeinse en vroege Byzantijnse tijdperk overleefden. Toen de naburige stad Corycus in de 6e eeuw na Chr. begon te bloeien, verdween Elaiussa Sebaste geleidelijk van het historische toneel.

Het eiland dat de locatie was van de eerste nederzetting hier, waar sinds 1995 opgravingen worden verricht onder leiding van de Italiaanse archeologe Eugenia Equini Schneider, ligt vrijwel volledig onder het zand bedolven. De oorspronkelijke nederzetting, op een plek die bescherming bood aan de havens aan beide zijden, is vandaag een schiereiland. Aan de zijde die uitkijkt op de westelijke baai van het schiereiland zijn de ruïnes te zien van een badhuis, een waterreservoir, een verdedigingsmuur en een golfbreker. Maar de belangrijkste resten die in de stad zijn opgegraven, zijn een badhuis met een vloer van mozaïeken en een kleine basilica op een cirkelvormige voet.

Aan de andere zijde van de snelweg D.400, die Elaiussa en Sebaste vandaag van elkaar scheidt, staat een theater uit de 2e eeuw na Chr., een zeer klein bouwwerk met slechts 23 rijen zitplaatsen, waarvan de trappen en versieringen ten onder zijn gegaan aan eeuwenlange plundering. Naast het theater ligt de agora, hoogstwaarschijnlijk gebouwd tijdens de keizertijd. Bij de ingang van de agora, omringd door een half vervallen verdedigingsmuur, stonden ooit twee monumentale fonteinen in de vorm van leeuwen. Binnen de agora staat een grote kerk, waarvan de vloer met zand bedekt is om het mozaïekplaveisel te beschermen. De enige tempel van Elaiussa staat buiten de stad op een heuvel met uitzicht op de zee. Van deze tempel, die oorspronkelijk twaalf Korinthische zuilen aan de lange zijde en zes aan de korte zijde had, staan er vandaag nog maar twee. Tussen de tempel en de agora, midden in de citroenboomgaarden, ligt een groot badcomplex, gebouwd met een techniek die kenmerkend is voor de antieke Romeinse periode en weinig werd toegepast in Anatolië.

De ruïnes van Elaiussa Sebaste herbergen ook de rijkste en meest indrukwekkende necropolis van alle steden van het antieke Cilicië. De "Laan der Graven", gelegen op een heuvel ten noorden van de stad, bevat bijna honderd graven van verschillende vormen en afmetingen, verspreid tussen de citroenbomen. De esthetische vormen van deze monumentale graven van Cilicia Tracheia zijn opmerkelijk.

De antieke aquaducten die water naar de ruïnes voerden vanuit de Lamos-rivier (de "Citroenrivier") versieren ook de twee toegangen van de stad. Vooral het aquaduct ten westen van de stad is in relatief goede staat. Eeuwen geleden vormden deze aquaducten een kanalensysteem dat helemaal tot Corycus liep.

Op een kleine verhoging precies tegenover het aquaduct ligt een sarcofaag met deksel. Deze sarcofaag, bekend als "het Graf van de Prinses", is een uitstekend voorbeeld van de Anatolische grafkunsttraditie.