Boyazid masjidi

Boyazid masjidi (turkcha: Bayezid Camii, Beyazıt Camii) — Istanbuldagi katta masjidlardan biri, ikkita minorasi bor. Shaharning eski qismida Boyazid maydonida joylashgan. Masjid yonida Katta bozor va Istanbul universiteti joylashgan.

Masjid Sulton Boyazid II buyrug'i bilan 1500-1506-yillarda qurilgan. Gumbazning diametri 17 metr. Minoralar g‘ishtdan yasalgan bezaklar bilan bezatilgan. Masjidda hammom va madrasalar saqlanib qolgan.

Tarixi

Masjid Sulton Boyazid II buyrug'i bilan 1500-1506-yillarda qurilgan va 1453-yilda Konstantinopol fath etilganidan keyin paydo qurilgan ikkinchi yirik masjid boʻlgan. Birinchisi Fotih masjidi (1470) edi, lekin u 1509-yilgi zilzila paytida qattiq shikastlangan va keyinchalik butunlay qayta qurilgan. Bu borada Boyazid masjidi ancha katta tarixiy va meʼmoriy ahamiyatga ega, chunki zilzila gumbazini faqat qisman vayron qilgan.

Boyazid masjidini qurgan me’mor haqida kam ma’lumotlar mavjud. Bursada karvonsaroy qurdirdi. Biroq, masjid uslubi ilk Usmonli va G'arb me'morchilik texnikasi ta'sirini ko'rsatadi. Boyazid masjidi külliye sifatida yaratilgan - madrasa, boshlang'ich maktab, umumiy oshxona va hamomni o'z ichiga olgan katta majmua.

1509-yilda shikastlangan gumbaz tez orada tiklandi. Masjid binosi 1573-1574-yillarda meʼmor Xo'ja Sinon tomonidan taʼmirlangan. Minoralar 1683-1764-yillarda alohida yonib ketgan. Masjid hovlisiga kiraverish tepasidagi yozuvda ham 1767-yildagi ta’mirlash ishlari haqida hikoya qilinadi.

Tashqi ko'rinish

Masjid binosiga shimoli-g'arbdan taxminan bir xil hududdagi hovli tutashgan. Hovlidagi yigirmata ustun porfir, ofikalsit va granitdan iborat bo'lib, ular Vizantiya pravoslav cherkovlari va qadimiy xarobalar ichida topilgan. Hovli atrofidagi tom 24 ta kichik gumbaz bilan qoplangan. Har tomondan hovliga portallar kiradi, pol rang-barang marmardan qilingan.

Masjidning o'zi taxminan 40 × 40 m² maydonga ega, gumbazning diametri 17 m. Markaziy gumbaz toʻrt tomondan yarim gumbazlar bilan mustahkamlangan. Masjid butunlay yoyilgan toshdan qurilgan; quruvchilar, shuningdek, yaqin atrofdagi vayron boʻlgan Vizantiya binolaridan olingan rangli toshlar va marmarlardan foydalanganlar.

Interyer

Boyazid masjidining ichki qismi Ayasofyaga o'xshaydi, faqat kichikroq. Ulkan markaziy gumbazdan tashqari, sharqiy va g'arbiy yarim gumbazlar markaziy nefni tashkil qiladi, shimol va janub esa yon neflarni kengaytiradi, ularning har biri to'rtta kichik gumbazga ega va masjid uzunligini oshiradi va ular galereyalarga bo'linmaydi. Xona gumbaz tagidagi yigirmata deraza va har bir yarim gumbazdagi yettita derazadan, devorlardagi uchta yarusli derazalar bilan yoritilgan.

Masjidning g'arbiy qismida keng uzun yo'lak mavjud bo'lib, u o'z chegarasidan sezilarli darajada chiqib turadi. Dastlab, uning o'rnida sarson darveshlar boshpana qiladigan to'rtta gumbazli xona boʻlgan. Masjidning yordamchi binolari XVi asrda ibodatxona sifatida jihozlangan bo'lib, hozirda kemerli o'tish joyi boʻlgan uchta xonadan iborat. Qanotlarning uchida ikkita minora bor.