Bronzika Cave

Bronzika-gʻor Magýarországning qatʼiy himoyalangan gʻorlaridan biri. Bükki Milliy Park hududida joylashgan. Nomi unda topilgan, bronza davriga mansub ayol bosh suyagi tufayli berilgan. Unda gʻor ichida ayiqning koʻz toshlari topilgan. Gʻorda koʻplab turli xil stalaktit shakllari kuzatiladi.

Tavsifi

Bükk tekisligining Kichik-tekisligida, Felső-forrás ustida 180 metr balandlikda, janubiy-gʻarbga yaqin turistik yoʻl yaqinida ochiladi. Felső-forrási-gʻor bilan bir darajada, undan 80 metr gʻarbda gʻorning kirish joyi joylashgan, togʻlar bilan cheklangan chuqur tushishning oʻrtasida, togʻlar orasida. Kirish faqat juda yaqinidan koʻrinadi. Kirish xonasida keyingi yoʻllarni yopuvchi besh burchakli temir eshik joylashgan. Felső triász kreta jinsida shakllangan. Ehtimol, Felső-forrás suvi bir paytlar gʻor orqali yuzaga chiqgan, bu ikki qumli sifon bilan tasdiqlanadi. Bunga qarshi gʻorning nisbatan katta chuqurligi. Hozirda u koʻproq suv yutuvchi gʻorga oʻxshash. Eroziya orqali yaratilgan yoʻllar joyini tektonik yoriqlar sezilarli darajada belgilagan. Yoʻllarda karst suv sathidan past eriyish, oqib chiqqan suv va qulash izlari ham mavjud.

Shoxlanadigan gʻor shakllari xilma‑xil. Unda eroziya, eritish va yoriqga oʻxshash yoʻllar kuzatiladi. Ikki gʻor darajasini bir‑biridan ajratish mumkin. Unda shift kanallari va tayyorlangan qatlam boshlari topiladi. Gidrologik jihatdan faol boʻlmagan manba gʻori juda koʻp stalaktitga ega, yaqinidagi Lilla-gʻor kabi, chunki yoʻllari yer yuzasiga yaqin joylashgan. Gʻorda koʻp tomchilash, silliq tomchilar, tomchi oqimi, tomchi poʻsti, gʻor marvaridi va shakllarning qayta erishi kuzatiladi. Qum tomchilari, tomchi bayroqlari, tomchi ustunlari, tomchi pardalari, mikrotetaralar, tomchi havzalari, kreta shoxlari ham shakllangan.

A barlang Keleti-szifon nevli qismi taxminan 10 metrga yaqin Felső-forrási-barlangga yaqinlashadi (Keleti-szifon taxminan 10 metrga pastda joylashgan). Keleti-szifon va Gʻarbiy-szifonda olib borilgan qazishmalar orqali yangi yoʻllarni kashf etish imkoniyati eng yuqori. Grand-kanyon eski daryosining botqogʻidan gʻoz oʻng tomoni, turli aniqlanmagan suyaklar va albatta gʻoz hayvanining past jagʻi topildi. Bu yerda muntazam yashovchi yarimqushlar bilan birga kichik yirtqich (ehtimol, qurtob) ham uchraydi. Yopiq gʻoz faqat Bükki Milliy Parki Boshqarmasi ruxsati bilan, ilmiy maqsadlarda va tadqiqot guruhi bilan tashrif buyurilishi mumkin. Gʻoz yoʻli asosiy jihoz bilan yurish mumkin.

Gʻoz oʻz ichida topilgan, bronza davriga mansub ayol bosh suyagi tufayli nom olgan. 1979‑yilda birinchi marta Bronzika-gʻoz deb atalgan. Gʻoz adabiyotida Bronz-lyuk (Mészáros 1975) nomi bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

Várszegi Sándor 1960‑yillarda, Bronzika-gʻozni qazib chiqish paytida, gʻozning chap tomon shoxida, kirish yoʻlidandan 5–6 m masofada bir suyak topgan (Ferenczy 2008). Saád Andorning taʼrifi boʻyicha bu suyak bronza davriga mansub ayol bosh suyagi. Miskolci Bányász Gʻoz Tadqiqot Guruhi 1973‑yil yozida, Kositzky József rahbarligida, gʻozni taxminan 15 m uzunlikda va taxminan 8 m chuqurlikda qazib chiqqan. Sűrű Péter 2008‑yilda tayyorlagan qoʻlyozmasiga koʻra, shu paytda bosh suyagi kirish zalining sharqiy tomonidagi kichik xonada topilgan. 1977‑yilda nashr etilgan, Bükk yoʻl qoʻllanmasi nomli kitobda gʻoz nomi bilan tilga olinmagan.

Az 1979‑yilda nashr etilgan, Barlangok a Bükkben nomli kitobda aytilganidek, ilgari Felső‑forrási‑barlang ustida, yumshoq qiyalikdagi yon tomondan ochilgan Bronzika‑barlang suv ichimlik gʻovak boʻlgan. 20 m uzunlikda va 15 m chuqurlikda boʻlgan gʻovakning tubida boʻshash izlari koʻrinadi. Gʻovakdan topilgan bronza davri ayol bosh suyagi tufayli gʻovak nomi shu bilan atalgan. Kitobga ilova qilingan, Bükk togʻlarida gʻovaklar boʻyicha eng boy hududni koʻrsatadigan xaritada 7‑raqamli gʻovakning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. 1982‑yilda Kárpát József oʻlchamlarini oʻlchab, asosiy reja xaritasi va uzunlik kesimi xaritasini tuzgan.

Gʻovakning 1982‑yilda toʻldirilgan gʻovak kadastr asos varaqasiga koʻra, Bronzika‑barlang 28 m uzunlikda, 9,5 m chuqurlikda, 1,5 m balandlikda va 9,5 m gʻorizontal kenglikda. 1984‑yilda nashr etilgan, Magyarország barlangjai nomli kitobning milliy gʻovak roʻyxatida Bükk togʻlarida joylashgan gʻovak Bronzika‑barlang nomi bilan keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Aggteleki‑karszt va Bükk togʻlaridagi gʻovaklarning geografik joylashuvini koʻrsatadigan, 1 : 500 000 masshtabdagi xaritada gʻovakning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Kiss János va Várszegi Sándor 2002‑yil 23‑dekabrda boʻshashni boshlashdi, gʻovakni yangi yoʻllarni kashf etish maqsadida tadqiq qilish uchun. 2002‑yil 28‑dekabrda Remény‑zal va Szeretet‑zalni topishdi. 2003‑yil 5‑yanvarda qoʻshimcha yoʻllarni topish muvaffaqiyatli boʻldi. 2003‑yil 18‑19‑yanvarda 50‑yillik yubiley‑zalga kirishdi. Kiss János 2003‑yil 23‑fevralda gʻovak asosiy reja xarita loyihasini tayyorladi. 2003‑yil mart oyining oxirida gʻovak bir temir plastinka eshigi bilan yopildi.

2005‑yil sentabr 1‑dan boshlab atrof‑muhit va suv ishlari vazirining 22/2005‑son (VIII. 31.) KvVM farmoni boʻyicha Bükki Milliy Parki Boshqarmasining faoliyat hududida, Bükk togʻida joylashgan Bronzika-gʻor nazorat ruxsati bilan tashrif buyurilishi mumkin. 2005‑yil sentabr 1‑dan boshlab atrof‑muhit va suv ishlari vazirining 23/2005‑son (VIII. 31.) KvVM farmoni boʻyicha Bükk togʻida joylashgan Bronzika-gʻor kuchaytirilgan himoya ostidagi gʻor hisoblanadi. 2006‑yilgi MKBT maʼlumotnomada aytilganidek, Bükk togʻida joylashgan Bronzika-gʻor kuchaytirilgan himoya ostidagi gʻorga aylangan. Marcel Loubens Gʻor tadqiqotchilari Assotsiatsiyasi aʼzolari, Sűrű Péter boshchiligida, 2006‑yilda va 2007‑yilda, Bükki Milliy Parki Boshqarmasining topshirigʻi bilan gʻorni oʻrganishgan. 2007‑yil mart 8‑dan boshlab atrof‑muhit va suv ishlari vazirining 3/2007‑son (I. 22.) KvVM farmoni boʻyicha Bükki Milliy Parki Boshqarmasining faoliyat hududida joylashgan Bükk togʻida joylashgan Bronzika-gʻor boshqarma ruxsati bilan koʻrilishi mumkin.