Lilla Cave

Lilla-gʻor 1988‑yildan boshlab Vengriya Respublikasining maxsus himoyalangan gʻorlaridan biridir. Bükk hududida joylashgan. Bükki Milliy Park tarkibiga kiradi.

Tavsifi

Kis‑fennsíkning sharqiy qismida, Kaszás‑kúti‑qaytish daryosidan taxminan 50 metr masofada, togʻli yerda, oʻrmon ichida, bir tomoni qiyshiq boʻlib, yarim‑ikki metr balandlikdagi termeskogʻ bilan qoplangan, oldingi, buzilgan, sunʼiy yaratilgan, gorizontal oʻq yoʻnalishidagi kirish joyi mavjud. Gorizontal yoyilgan, tarmoqlangan, faol boʻlmagan suv yutuvchi gʻor. Uning paydo boʻlishida ehtimol Kaszás‑kúti‑daryo ham rol oʻynagan. Trias davri silikatli ohaktalarda hosil boʻlgan. Katta hajmdagi tomchi toshli xona juda loyli gʻorni ikki qismga boʻlinadi.

Kis‑kőháti‑zsombolyga oʻxshash tarzda bu yerda ham tomchi toshli qoldiqlar bilan toʻldirilgan, qoldiq toshlar ichida metrli diametrli hayvon tomchi toshlari topiladi. Qamish tomchi toshlari ham eʼtiborga loyiq. Gʻordan ayiq va boshqa umurtqa suyaklari topildi. Gʻorning gorizontal yoyilishi 70 metr. Gʻor temir eshik bilan yopilgan. Gʻorning turistik uchun ochilmagan boʻlimlari Bükki Milliy Park Boshqarmasi ruxsati bilan tashrif buyurilishi mumkin. Gʻor yoʻli asosiy jihozlar bilan yurish mumkin.

Nomi yaqinidagi Lillafüred shahridan olingan. 1978‑yilda gʻor adabiyotda birinchi marta Lilla-gʻor deb nomlangan. Gʻor adabiyotda Kaszáskúti /faol boʻlmagan/ suv yutuvchi gʻor, Még nomi ham yoʻq gʻor (Kordos 1978) va Romvár-gʻor (Kordos 1978) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

Miskolc shahridagi Bányász Gʻor Tadqiqot Guruhining aʼzolari 1970‑yilda, buzish orqali gʻorni oʻrganishni boshladilar. 1978‑oktabrida guruh gʻorga kirib bordi. 1978‑yilgi tadqiqotchilar Várszegi Sándor, Mélypataki Zoltán, Máriássy Ferenc, Vigyó János va Bettes Éva edi. 1978‑novabrda Várszegi Sándor va Szeremley Szabolcs qoʻshma kompas, burchak oʻlchagich va oʻlchov lenta bilan oʻlchashdi. 1978‑yilda, oʻlchash maʼlumotlari asosida gʻorning asosiy reja xarita loyihasi va kesim xaritalari tayyorlandi. Shu yili gʻorning asosiy reja xaritasi va kesim xaritalari tuzildi. Oʻlchashga koʻra gʻorning uzunligi 180 m, chuqurligi esa 15 m. Lénárt László va Majoros Zsuzsanna 1978‑novabr 13‑kunida, gʻor buzilish qoldiqlari va toʻldirish yuzasidan gʻor ayiq, katta tulki va qishloq quyon suyaklarini yigʻdi.

Az 1979 yil yanvar‑fevral MKBT Műsorfüzetda nashr etilgan maʼlumotga koʻra 1978 yil oktyabr va noyabr oylarida 100 m‑dan uzunroq boʻlinma ochilgan. 1979 yilda nashr etilgan “Barlangok a Bükkben” nomli kitobda Kaszás‑kút yonida Lilla‑barlag joylashganligi haqida soʻz bor. Juda chiroyli barlag 150 m uzunlikda, deyarli gorizontal va ichida koʻp tomir toshlari bor. Maxsus himoya qilinishi kerak. Nashrda barlag ichidagi tomir tosh ustuni koʻrinadigan bir foto mavjud. Kitobga ilova qilingan, Bükk togʻ tizmasidagi barlaglar boʻyicha eng boy hududni koʻrsatadigan xaritada 8‑son bilan belgilangan barlagning geografik joylashuvi koʻrsatilgan.

Borsodi Szénbányák Igazgatóság Sportegyesület Természetjáró Szakosztály Barlangkutató Szakcsoporti barlag kirish yaqinida, 1982 yilda barlagni xavfsiz yopish uchun amalga oshirilgan buzish ishlarini bajarib, avval oʻrnatilgan temir panjara ustiga 4 mm qirralı metall qoplamani oʻrnatdi. Shu bilan birga, ketma‑ketik buzilish imkoniyati de facto yoʻqoldi. Barlag 1982 yil 6‑oktyabrda yozilgan barlag falokat kartasida Lilla‑barlag taxminan 180 m uzunlikda, taxminan 15 m chuqurlikda va taxminan 70 m gorizontal tarqalganligi koʻrsatilgan. Barlagning buzilgan kirish darvozi 1,2 m balandlikda, 1,6 m kenglikda va ichki qulflangan temir eshik bilan jihozlangan. Kartada oktyabr oyidagi izohda barlag yurishi uning shakllarini juda xavf ostiga qoʻyishi aytilgan. Shiftdagi shakllarni himoya qilish uchun chuqurlikni oshirish kerak. Barlag kirishidan oldin, ikki tomonda buzilish qoldiqlari toʻplangan.

1984‑yilda nashr etilgan, Magyarország barlangjai nomli kitobning mamlakat boʻylab gʻoralar roʻyxatida Bükk togʻida joylashgan Lilla‑bargʻ (Romvár‑bargʻ nomi bilan ham tanilgan) keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Aggteleki‑karszt va Bükk togʻidagi gʻoralar geografik joylashuvini koʻrsatadigan, 1:500 000 masshtabdagi xaritada gʻoraning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. 1987‑yilda qazish ishlarida ikki qisqa tomirli tomir boʻlagi topildi va gʻora yopildi. 1988‑yil 1‑oktabrdan boshlab atrof‑muhoit va suv boshqaruvi vaziri 7/1988. (X. 1.) KVM farmoni (6‑modda, 2‑band, shuningdek 5‑sonli ilova) boʻyicha Bükk togʻida joylashgan Lilla‑bargʻ maxsus himoyalangan gʻora hisoblanadi. Mineral qazib olishlari sababli maxsus himoyalangan gʻora boʻldi. 1988‑yilgi Karszt és Barlangban maʼlum qilinganidek, Bükk togʻida joylashgan Lilla‑bargʻ Vengriyaning maxsus himoyalangan gʻoralari roʻyxatiga kiritildi. Vengriyada Lilla‑bargʻ bilan birga 108 ta gʻora maxsus himoyalangan.

A Borsodi Szénbányák Ig. SE Természetjáró Szakosztály Barlangkutató Szakcsoportjának 1990‑yilda baroq tadqiqoti ruxsati boʻlgan. 1998‑yil 14‑maydan atrof‑muhoit vaziri va hudud‑rivojlantirish vazirining 13/1998‑son (V. 6.) KTM farmoni boʻyicha Bükki Milliy Park Boshqarmasining vakolatli hududida, Bükk togʻida joylashgan Lilla‑baroq boshqarmaning ruxsati bilan tashrif buyurilishi mumkin. 2000‑2005‑yillarda Bükki Milliy Park Boshqarmasining topshirigʻi boʻyicha Marcel Loubens Barlangkutató Egyesületning oʻn aʼzosi—Veres Imre, Fogarasi Marina, Gedeon Boglárka, Gergely Péter, Krajnyák Erika, Kovács Zsolt, Csomós János, Lénárt Emese, Mogyorósi József va Sűrű Péter—tekshirish olib borishdi va tekshirish asosida Kovács Zsolt 13 ta kesimli asosiy reja xaritasi hamda proyeksiya yon koʻrinish xaritasini tuzdi. 2001‑yil 17‑maydan atrof‑muhoit vazirining 13/2001‑son (V. 9.) KöM farmoni talabi boʻyicha Bükk togʻida joylashgan Lilla‑baroq maxsus himoyalangan baroq hisoblanadi. Bir vaqtning oʻzida maxsus himoyalangan baroq doirasi toʻgʻrisida 1/1982‑son (III. 15.) OKTH qarori kuchsizlanadi. 2003‑yilda nashr etilgan “Magyarország fokozottan védett barlangjai” nomli kitobda 180 metr uzunlikda, 15 metr vertikal choʻzilgan va 70 metr gorizontal choʻzilganligi koʻrsatilgan.