Didivan Castle

Didivan qalası (Didivan qülləsi) — Qazax shahridan 5 km masofada, Xanlıqlar qishlogʻining gʻarbidagi Dədəban togʻining yamida joylashgan qadimiy va mamlakat ahamiyatli arxitektura yodgorligi. Uning qurilish tarixi VI‑VII asrlarga tegishli deb hisoblanadi.

Umumiy maʼlumot

Iravandan Qazaxga ketadigan qadimiy karvon yoʻlining chetida joylashgan. Odamlar orasida qalaga Koroğlu qalasi ham deyiladi. Nomini turli xil aytishsa, turli‑turli maʼnolar bersalar ham, Dədəban – dədə uyi kabi izohi yanada ishonarliroqdir. Boshqa taxminlarga koʻra, "Didi" fors soʻzi boʻlib, maʼnosi "koʻz" deganidir, "van" esa maskan, nuqtai nazar maʼnosini anglatadi. Koʻzgu nuqtai nazar maʼnosini beradi.

Reja boʻyicha qala doira shaklida. Katta tosh parchalardan qurilgan qalaning balandligi 8,3 metr, diametri esa 5,9 metr. Devorlarning eni pastda 1 metr, yuqorida 0,5 metr. Qalaning ichki qismi boʻsh. Biroq devorlarning baʼzi joylarida qavatlarni qoplagan taxtalar uchun teshiklar qolgan. Taxmin qilinadi ki, qala taxminan VI‑VII asrlarda qurilgan. XX asr oʻrtalarigacha bu yer ziyoratgoh boʻlgan. Dəlican yoʻli tomoniga yoʻnaltirilgan kuzatuv teshiklari qurilishning aynan kuzatuv, koʻzgu qalasi ekanligini isbotlaydi. Analogi kuzatuv qalalari Coqaz daryosi sohilida va Jafarli qishlogʻi yaqinida ham mavjud.

Didivan qalası Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132‑sonli Qarori (02.08.2001‑yil) bilan davlat roʻyxatiga olingan mamlakat ahamiyatli arxitektura yodgorligi boʻlib, hozirda namoyish obyekti sifatida foydalanilmoqda.

Qoʻshimcha maʼlumotlar

Baʼzi ehtimollarga koʻra, Didivan qalası hali e. a. I ming yillikda qurilgan va Avey togʻidagi Alban ibodatxonasi bilan birga hududning mudofaa tizimining tarkib qismi boʻlgan. Qala Iravandan Qazaxga ketadigan qadimiy karvon yoʻlining yonida, Didivan togʻining choʻqqisida joylashgan. Shuningdek, qalaning ostida yashirin yoʻllar borligi haqida ham rivoyatlar mavjud.

Qadimiy qurilgan arxitektura namunasiga oʻxshash mamlakatning muhim yodgorliklari qatorida. Qalin konus shaklida boʻlgani uchun baʼzan bu yodgorlikni shamol yelkasiga ham oʻxshatishadi. Ammo minoraning ichki konstruktsiyasi bunday tipologik qurilma xususiyati yoʻqligini aniq koʻrsatadi.