Damjili Cave

Damjili (Azerbaijani: Damcılı mağarası) – Ozarbayjonda yarim doira shaklidagi gʻor (6400-6000 mil. avv.) boʻlib, paleolit va mezolit davrlarida insonlarning qadimgi mavjudligi dalillari topilgan.

Gʻorda turli tosh asboblar, kamon boshlari, kəmir pichoq, oʻchoq qoldiqlari va hayvonlarning fosil suyaklari topilgan.

Gʻorning bir gʻorchasida okr izlari topilgan, bu esa, uning egalarining ramz va sanʼatga boʻlgan qiziqishini tasdiqlaydi. Okr topilgan qatlamlar keyingi qatlamlar bilan aralashgan, bu okrning foydalanishi Mousterian madaniyatiga borib taqalishini koʻrsatadi.

Umumiy maʼlumot

Damjili gʻori Avey togʻidagi eng katta gʻor hisoblanadi. Uning maydoni 360 km² (139,0 kvadrat mil). Gʻorning old tomoni yillar davomida suv toshqinlari natijasida vayron boʻlgan. Gʻorning orqa tomoni balandligi 4 m (13,1 fut).

Joylashuvi

Sayyohlik joyi Kichik Kavkazning Janubi-Sharqiy qismida, Avey togʻining Small Caucasus hududida, Daş Salahlı qishlogʻidan Gazax rayonidan Khram daryogacha choʻzilgan.

Gʻor nomi

Damjili nomi "yigʻlayotgan suv" ga ishora qiladi, bu tabiiy yoriqlar orqali ohaktagi gʻovakli devorlardan oqadi (azerbayjoncha Damji (damcı) soʻzi tomchi maʼnosini anglatadi).

Damjili buloq

Damjili buloqning suvi gʻorning kəmir tepasidan tabiiy yoriqlar orqali tomchilab tushadi. Sof va sovuq tomchilar pastki teshikka yigʻilib, buloq hosil qiladi. Shuning uchun buloq Damjili deb ataladi, bu soʻz "tomchilar bilan" degan maʼnoni anglatadi.

Qazishmalar

Damjili gʻori birinchi marta 1953 yilda rus olimi Zamyatin va ozarbayjon arxeologi Mammadali Husyenovning qoʻshma ekspeditsiyasi davomida kashf etilgan.

Bronza davri va Oʻrta asrlarga oid boʻlakli gilamchalar gʻoradagi birinchi qazilmalardan topildi. 1956‑yilda Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi Tarix muzeyi huzurida tashkil etilgan paleolitik arkeologik ekspeditsiya M.Huseynov nazorati ostida 1956‑1958 yillarda Damjili gʻorida asosiy qazilmalarni olib bordi.

Ushbu qazilma natijasida gʻoraning turli madaniy qatlamlaridan taxminan 7 000 ta tosh asboblari va 2 000 dan ortiq ov hayvonlari suyaklari topildi.

2015‑2017 yillarda (Tokio universiteti professori Yoshihiro Nishiaki rahbarligidagi) Ozarbayjon va Yapon mutaxassislari guruhi hududda qoʻshma qazilmalar olib bordi. Qazilmalar 10 ta turli yoʻnalishda boshlangan. Natijada neolit davriga oid asboblar, oʻchoq qoldiqlari, oʻrta paleolitik asboblar 4 metr chuqurlikda topildi. Materiallar Yapon laboratoriyalarida oʻrganildi.

Topilmalar

Damjili gʻorida topilgan asboblar oʻrta paleolitik – Mousterian davri, yuqori paleolitik, mezolitik, neolit, eneolit va bronza davrlariga taalluqlidir.

Yuqori paleolitik davrga oid skrayperlar, kesish asboblari, ignalar, pichoq shaklidagi asboblar asosan kireç va obsidian toshidan yasalgan.

Qalam shaklidagi yadro, kichik pichoq shaklidagi taxtalar, kichik skrayperlar, kesish va uchli asboblar mezolitik davrga, oʻq boshlari, silliqlangan tosh buyumlari esa neolit davriga tegishli deb hisoblanadi.

Mousterian va mezolitik davr topilmalari uchburchak tayoqchalardan, katta doira shaklidagi kesish asboblaridan va ovda ishlatilgan deb hisoblangan yadro asboblardan iborat.

Bazalt materialidan yasalgan baʼzi skrayperlar doira shaklida.

Disk shaklidagi yadro asboblari 100 000‑80 000 yil avval Damjili hududida yashagan neandertal odamlariga tegishli deb hisoblanadi.

Soʻnggi Nishiaki qazilmalari natijalari 2022‑yilda nashr etildi. Oʻqimishli mutaxassislar

"2016–2019 yillarda Gʻarbiy Ozarbayjondagi Damjili gʻoridagi qazilmalar birinchi marta Mesolitik‑dan Neolitikga oʻtish davrining asosiy madaniy qatlamli ketma‑ketligini ochib berdi. Uning radiokarbon xronologiyasi Neolitik iqtisodiyotning taxminan 6000 mil. avv. atrofida, kamida tadqiqot hududida, keskin paydo boʻlishini koʻrsatdi, bu esa ilgari mavjud boʻlgan boshqa bir neolitik jamiyat shakli mavjudligi haqidagi uzoq muddatli daʼvoni qayta koʻrib chiqishni talab qiladi."

Kavkaz hududida milodiydan avvalgi yettinchi asr oxiridan oltinchi ming yillikgacha boʻlgan aniq stratigrafik ketma‑ketlik ilmiy adabiyotda yetishmas edi. Endi bu qazilmalar orqali yaxshi hujjatlashtirildi. Mesolitik‑dan Neolitikga oʻtish davriga oid boy madaniy va oziqlanish yigʻindilari topildi.