Geographical centre of Hungary

Umumiy xalqaro amaliyotga koʻra, mamlakatlarning markaz nuqtasini tegishli organlar belgilashadi. Vengriya geografik markazini belgilash boʻyicha davlat va jamiyat organlarining qiziqishi natijasida Davlat Atrof-muhit va Tabiatni muhofaza qilish Boshqarmasi bu ishga qoʻl urdi. Pusztavacs, Vengriyaning geografik markazi soʻnggi oʻn yillikda tobora koʻproq tabiat sayyohlarini jalb qildi. Markaz Davlat Atrof-muhit va Tabiatni muhofaza qilish Boshqarmasi tomonidan oʻrnatilgan belgi minorasi bilan haqiqatan ham jozibali turistik manzilga aylandi. Belgi minorasi nuqtaviy belgilashdan tashqari, ilm-fan tarqatish ham xizmat qiladi, oddiy odamlar uchun ham foydalanish mumkin boʻlgan astronomik geografik kuzatuv nuqtasi sifatida. Markaz atrofidagi hudud yuzaki va manzaraviy jihatdan ham toza, mamlakatning asosan tekislik hududi xususiyatiga ega. Vengriyaning geografik markazining koordinatalarini, shuningdek geodezik belgilashni Yer oʻlchash Instituti va Kartografiya Korxonasi (dr. Zombai Pál) 1960‑yillarda amalga oshirdi.

Hisoblash usuli juda soddalashtirilgan boʻlib, davlat chegarasining eng sharqiy, eng gʻarbiy, eng shimoliy va eng janubiy nuqtalarini tutgan toʻrtburchak diagonalarning kesishgan joyida markaz aniqlangan. Bu aslida Pusztavacs yonidagi bir lager hududida, hozirgi belgi minorasidan janub-gʻarbiy yoʻnalishda 2800 metr masofada joylashgan, lekin Vengriya Mudofaa Kuchlari Xavfli materiallar Taʼminot Markazida tashrif markazi ochish mumkin emasligi aniq edi, shuning uchun yaqinroq, mosroq hudud tanlandi. Bu hududni himoya qilishga oid qaror oldingi muzokaralarda manfaatdor idoralar va organlar bir xil fikrga kelishdi; qarshi fikr yoki tabiatni muhofaza qilish talablari bilan zid boʻlgan omil jarayon davomida yuzaga kelmadi.

Birinchi geografik markazni Dikaiarkhosz (i. e. 336-296) yaratgan, u Aristotelning shogirdi edi. III‑Alexandrosz makedon qirolining bosqinlari natijasida sharqqa qarab sezilarli darajada kengaygan «oikumené» (maʼlum dunyo) boʻyicha tuzilgan xarita. Alexandrosz yoʻllariga bosqich oʻlchagichlar (bemmatista) olib kelgan, shuning uchun xaritasiga nisbatan aniq masofa maʼlumotlarini kiritgan. Maʼlumotlardan shunday chiqdi-ki, yashovchi dunyoning sharq‑gʻarb kengligi shimol‑janubga nisbatan bir yarim marta katta. Taxminan toʻrtburchak shaklidagi hududni ikki chiziq bilan toʻrt teng oʻlchamli qismga boʻldi. Gibraltari boʻyi (Gibraltari-szoros) orqali oʻtuvchi, ekvator bilan parallel boʻlgan shimol‑janub chizigʻi va Lüszimakheia hamda Sziene shaharlarini bogʻlaydigan meridian sharq‑gʻarb yoʻnalishda dunyoni ikki teng qismga boʻldi. Ikkala chiziqning kesishgan nuqtasi – dunyoning markazi – Rodos oroliga tushdi. Bu geografik koordinata tarmogʻining ajdodlari sifatida qaralishi mumkin.

Tarixiy Vengriya Qirolligi markaziy nuqtasining joyi 1880-yilda Szarvas yaqinida oʻlchandi. Mihálfi József, asosiy gimnaziya oʻqituvchisi, 1880-yilda hisoblab topdi, ki Karpát havzasi geografik markazi Szarvas hududiga tushadi. Mahalliy aholi bu narsaga juda katta ahamiyat berdi, va zamonning mos vositalari yordamida faxrlanib targʻib qildilar. Kreszan usulida Vengriyaning katta qismi geometriyaviy markazini belgilovchi shamol yelkasini esa, bir asr oldin buzib tashladilar, uning oʻrnini uzoq vaqt faqat bir gʻalla tosh belgilab turdi. Hozirgi shamol yelkasini Gödri István rejalari asosida 1940-yilda qurildi. 1932-yilda Vengriya Qirolligining geografik markazi yana oʻlchandi. Oʻsha paytdagi tuzatish natijasida mamlakat markazi asl nuqtadan yarim kilometrga uzoqroqqa, Szarvas arboretumiga qarshi tomondagi, Holt‑Körös va Zöldpázsit togʻlari orasiga koʻchdi. Belgilangan nuqtaga bir tepalik va bir shamol yelka shaklidagi yodgorlik, toshdan qurildi. 2000-yil 18-avgustda Szarvas Tarixiy Yodgorlik yoʻli ochildi, u Szarvas markazidan tarixiy Vengriyaning eski geometriyaviy markaziga olib boradi. Yoʻldagi yodgorliklarni Lestyán‑Goda János, yogʻoch oʻymakor, yaratdi.