Haji Teymur Mosque

Hacı Teymur məscidi və ya Pensər kəndi Hacı Teymur Cümə məscidi — Astara rayonu, Pensər kəndində 1896‑cı ildə (Hicri‑qəməri təqvimi ilə 1314‑cü ildə) inşa edilmiş məscid. Məscid xeyriyyəci Hacı Teymurun vəsaiti ilə Cənub memarlıq üslubunda, qırmızı kərpicdən tikilmişdir. Məscid Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunan abidələrin siyahısına daxildir.

Tarixi

Hacı Teymur məscidi Astara rayonunun ən böyük kəndi Pensərdə yerləşir. Məscid 1896‑cı ildə yerli xeyriyyəçi Hacı Teymurun vəsaiti ilə inşa olunub. Hacı Teymur məscidin həyətində iki qəbir yerləşir. Onlardan biri Hacı Teymurun oğlu Hacı Osmanın qəbridir. Hacı Teymurun oölu Hacı Osman ali təhsilini Türkiyədə alıb. Pensər kəndində həyatı boyu, xeyriyyəçilik və maarifçiliklə məşğul olmuşdur. Təxmini 1912–1913‑cü illərdə Hacı Osman Pensər kəndində Astara rayonunun ilk orta məktəbini açıb. Məşhur Azərbaycan müəllimi, tərcüməçisi, yazıçısı, İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı Hacı Osmanın oğlu Şəhub Mürsəlovda bu məktəbi bitirib.

Meʼmorligi

Məscidin tutumu 200 nəfərdir. Dini abidə qırmızı kərpicdən tikilib və düzbucaqlı formadadır. İki giriş qapısı var. Qapılar oymalarla bəzədilib, pəncərələr isə şəbəkədir. Mehrabın sağ tərəfində qadınlar hissəsi yerləşir və bura iki mərtəbədən ibarətdir. Hər mərtəbənin ayrı‑ayrılıqda sahəsi 45 kv metrdir. Binanın fasadı və minarə dekorativ kərpic işləri ilə bəzədilib.

Uzunligi 23 metr, eni esa 10 metrdir. Fasadida ikki qapi va ikki iri deraza bor. Fasadning chap tomonida yuqorida toʻrtburchak shaklida kichik deraza ham joylashtirilgan. Qapilarning qarshisida artirmalar qurilgan. Artirmalarning ustunlari qizil gʻishtdan iborat. Oʻng fasadda ikki iri deraza bor. Chap fasadda esa toʻrt deraza joylashtirilgan. Bu derazalar bir-birining ustida boʻlib, ikkitasi yuqorida, ikkitasi esa pastda. Qapilar va chap fasaddagi derazalar taqlli, fasad va oʻng fasaddagi derazalar esa romb shaklida.

Hayot maydoni 600 kv metr, ichki maydoni 23x8 metrdir. Shift toʻrt katta ustun ustida turadi. Asosiy ibodat zalining shiftini yogʻoch, polini esa gʻisht bilan ishlangan. Polidan shiftgacha balandligi 4,5 metrdir. Masjid binosining yaqinida alohida kirishli minora qurilgan. Minora pishgan gʻishtdan qurilgan, yakka. Minoraning balandligi 15 metrdir. Minoraning usti temir qatlam bilan qoplangan. Masjidning mehrabi oddiy, balandligi 2,5 metrdir.

Pensar qishloq masjidi balandligi 1,20 metr sath ustida joylashgan. Kirish qapi tomonida devorda kitob hajk qilingan. Bu kitobda uning qurilish sanasi koʻrsatilgan.

Masjid 1901‑yilda asosli taʼmir qilingan. Sovet davrida boshqa masjidlar kabi Haji Teymur masjidi ham dindorlarning ustiga bogʻlangan, u avval qishloqdagi xoʻjalik ombori, 1984‑yildan esa klub sifatida faoliyat koʻrsatgan. 1994‑yilda yana masjid sifatida odamlarning foydalanishiga berilgan. Hozirda Madaniyat vazirligi tomonidan tarixiy yodgorlik sifatida himoya qilinadi. Shundayki, Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Kengashining 02 avgust 2001‑yil sanali 132‑sonli qaroriga asosan Haji Teymur masjidi 4123 invertar soni bilan XIX asrga oid mahalliy ahamiyatli meʼmoriy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan va davlat himoyasiga olingan.

Qiziqarli faktlar

Masjid hovlisida ikki qabir joylashgan. Ulardan biri Haji Teymurning oʻgʻli Haji Osmanning qabri. Ikkinchi qabir Yusif Jamal Paşaga tegishli. U, 1918‑yilda ermeni‑ozarbayjonli qirgʻinlar davrida Ozarbayjonga yordamga kelgan Qafqaz Islom Ordusining komandanti Nuru Paşaning zabitlaridan biri edi. Yusif Jamal Paşa bu davrda Lənkəran hududida jang qilgan.

1920‑yil dekabr oyida Camal Paşa va doʻsti Haji Osman Pensər qishlogʻidan 2–3 kilometr masofada joylashgan Kolatan qishlogʻi hududida rus‑armeniya armiyasi tomonidan toʻp otishiga tushdilar. Haji Osman oxirgi vasiyatida shunday dedi: “Bizni, otamning qishlogʻimizda qurilgan masjidning hovlisida dafn etasizlar”. Sovet davrida Haji Osman va Camal Paşa haqida juda salbiy fikrlar aytilgan, bu esa oʻsha davr hukumatining talabi edi.