Keleti quarry No 12 Cave

Keleti-kőfejtő 12‑sonli gʻor Budapeshtning III‑rayonida, Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Budai Tabiatni Himoya Qorligʻida joylashgan gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai termal‑karsrtning sharqiy qismida, Mátyás‑togʻning janubi‑sharqiy, tark etilgan, ikki qavatli kőfejtőning yuqori qavatida, konvayning sharqiy, oʻng tomonida, 224 m dengiz sathidan balandlikda, tabiiy, lekin sunʼiy ochilgan, oval, gʻorizontal oʼq yoʻnalishidagi kirish joyidan besh metr nisbiy balandlikda joylashgan. 25 m janubi‑sharqga, qulab tushgan Keleti‑kőfejtő 11‑sonli gʻor joylashgan. Tektonik yoriq boʻylab, chuqurdan chiqqan suv oqimlarining aralash korroziyasi natijasida hosil boʻlgan. 13 m uzunlikdagi gʻor bitta gʻorizontal yoʻldan iborat. Oson yuriladigan, yopilmagan gʻor ruxsat va gʻor yurish asosiy jihozlari bilan tashrif buyurishga ruxsat etilgan.

Keleti‑kőfejtő 12‑sonli gʻor adabiyotda 12‑gʻor (Kárpát 1985), 12‑sonli gʻor (Acheron 1993), 12.sz. gʻor (Kárpát 1989), 12.sz. ish joyi (Kárpát 1985), Kaolinos‑gʻor (Acheron 1993), Keleti‑kőfejtő 12‑sonli gʻori (Leél‑Őssy 1995), Mátyás DK‑i kőfejtő 12.sz. gʻori (Kárpát 1989), Mátyás‑togʻ DK‑i kőfejtő 12/b gʻor (Kárpát 1985) va Mátyás‑togʻ DK‑i kőfejtő 12.sz. gʻori (Kárpát 1989) nomlari bilan ham ataladi.

Tadqiqot tarixi

Yaqin atrofda yashovchi, qariyalar aytishicha, kőfejtő faol boʻlgan davrda uning asosiy qavatida koʻp boʻshliqlar boʻlgan. Yuqori konvay devorida joylashgan koʻplab kichik gʻorlar va koʻplab gʻor koʻrsatkichlari, shakllanishi kőfejtish katta gʻorni yoʻq qilganini yoki katta gʻorning yuqori qismiga zarar yetkazganini koʻrsatadi. Hozir koʻrinadigan gʻorlar shu katta gʻorning qolgan qoldiqlari. 1943‑yilgi Gʻorlar Dunyosidan maʼlumki, Bertalan Károly va Albert Béla, Budaning atrofidagi gʻorlarni tizimli ravishda oʻrganish doirasida, Mátyás‑togʻ va Kecske‑togʻ kőfejtőlarida joylashgan 14 ta kichik boʻshliqni tekshirishgan.

1957‑yilgi Geografik Xabarida, Leél‑Őssy Sándor tomonidan yozilgan tadqiqotda, Matyas‑togʻidagi katta tosh qazishma boʻshliqlari, nummulitesli ohaktalarda paydo boʻlganligi aytilgan. Tadqiqotda, Budapeşt togʻlaridagi gʻorlarning geografik joylashuvini koʻrsatadigan xaritada, Matyas‑togʻidagi katta tosh qazishma boʻshliqlarining geografik joylashuvi koʻrinadi. (Ushbu boʻshliqlar xaritada, suvli kelib chiqishi boʻlgan gʻorlarga kiradi.) 1958‑yilda nashr etilgan “Budapeşt tabiat tasvirlari” kitobida, Matyas‑togʻining D tomoniga qaragan katta tosh qazishma devorida suvli kelib chiqishi boʻlgan boʻshliqlar borligi yozilgan. 1961‑yilda Vitéz András va Pap Miklós tomonidan tahrirlangan “Budapeşt” kitobida, Matyas‑togʻining DK tomonida joylashgan tosh qazishmada sayyohlar boʻshliqlarni koʻrishi mumkinligi, bu boʻshliqlar Matyas‑togʻidagi gʻorga oʻxshash, lekin kichik oʻlchamda ekanligi aytilgan.

1963‑yilgi Karszt va Gʻor Tadqiqotlari Maʼlumotnomasida nashr etilgan hisobotda, BEAC Gʻor Tadqiqot Guruhining 1962‑yilda Matyas‑togʻining K tomonidagi tosh qazishmani tadqiq qilgani aytilgan. Tosh qazishma tosh devorida bir necha teshik koʻrinadi, ulardan ikkitasi (hozirgi holatiga koʻra) gʻor deb atalishi mumkin. Tadqiqot bilan hali hech kim shugʻullanmadi. Láng Gábor geolog boʻshliqlarni xaritaladi. Xos glob‑xonalar boʻshliqlarning suvli kelib chiqishini koʻrsatadi. Eng kattasining diametri taxminan 4 m. Barit‑gʻorni oʻrganishdan tashqari, yana ikki joyda ham tadqiqot istiqbolli deb hisoblanadi.

1964‑yilgi Karszt‑ va Barlankutatish Maʼlumotnomasi boʻyicha Budapesht III‑tumanida joylashgan Mátyás‑tepadagi, Duna tomoniga qaragan tosh qazmasida, 1963‑yilda uzoqdan maʼlum boʻlgan gʻovak qoldiqlari topilgan. Gʻovak tizimi gʻumboshli xonalar va gidrotermal yoriqlardan iborat. BEAC Tabiat sayohat boʻlimi Barlankutatish guruhi aʼzolari 1962‑yildan boshlab qazmaning baʼzi nuqtalarida izlanish ishlarini olib bormoqda. 1963‑yilda, taxminan 200 soat ishlash orqali bir necha joyda oldinga siljish mumkinligini koʻrishdi. Vaziyat umid beruvchi deb hisoblashdi, lekin natijaga erishish uchun koʻp mehnat kerak boʻladi. 1964‑yilda qazmada izlanish ishlarini davom ettirishni rejalashtirishdi. Hududning togʻ‑shox va minerallarni qayta ishlash, aniq oʻlchov, balandlik belgilash va xaritalash ishlarini boshlashdi. Xaritalash ishlarini albatta bahorda yakunlashadi.

1966‑yilda nashr etilgan “Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi” nomli kitobda Mátyás‑tepadagi boshqa (DK‑i) tosh qazmasida (Mátyás‑tepa‑barlag qazmasida emas) ham kichik barlag gʻovaklari mavjudligi yozilgan. Bu tosh konida 9 ta gʻovak tanilgan. 1972‑yilgi Karszt va Barlangda 1972‑yil 24‑aprel kuni (Budapesht Politsiya bosh qoʻmitasining soʻrovi boʻyicha) Mátyás‑tepaning sharqiy tosh qazmasining gʻovaklari topilmaganligi sababli Barlang Qutqaruv Xizmati aʼzolari tekshirishganligi maʼlum qilingan.

Az 1976‑yilda tugallangan, Magyarország barlangleltára nomli qoʻlyozmada gʻor hozirda tilga olinmagan. Vass Imre Barlangkutató Csoport 1978‑yilgi hisobotida shunday yozilgan: guruh bir necha yildan beri Mátyás‑tepadagi K‑raqamli togʻ konini oʻrganib, xaritalashtirmoqda. Konning baʼzi boʻshliqlarini yosh guruh aʼzolari 1978‑yilda ochib, natijada 2‑3 m ga baʼzi boʻshliqlarni uzaytirgan, lekin muhim natijaga erisha olmaganlar. 1982‑yilda nashr etilgan Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi boʻyicha Mátyás‑tepa K‑raqamli tomonidagi togʻ konida suvli kelib chiqqan kichik boʻshliqlar mavjud.