Keleti quarry No 15 Cave

Keleti-kőfejtő 15‑sonli gʻor Budapeshtning III‑rayonida, Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Budai Tabiatni Himoya Qorligʻida joylashgan gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai termal‑karsrtning sharqiy qismida, Mátyás‑togʻining janubi‑sharqiy, tark etilgan, ikki qavatli kőfejtőning yuqori qavatida, konvoys maydonining gʻarbiy, chap tomonida, bir tosh devor ostida tabiiy xususiyatga ega, lekin sunʼiy ochilgan, gʻorizontal oʻq yoʻnalishidagi kirish joyi mavjud. Keleti‑kőfejtő 14‑sonli gʻor yaqinida kirish joyi joylashgan.

Yuqori eosen kreta, Szépvölgyi Kreta Formasiyasida gʻor shakllangan. Keleti‑kőfejtő 15‑sonli gʻor Mátyás‑togʻidagi gʻor Mikulás‑tarmoqli qismining sharqiy oxiridan 120 metrda joylashgan. Oson yuriladigan, yopilmagan gʻor erkin, gʻor yurish asosiy jihozlari bilan tashrif buyurilishi mumkin.

Keleti‑kőfejtő 15‑sonli gʻor adabiyotda 15‑sonli gʻor (Fehér, Fritz 1995), 15‑sonli gʻor (Fehér 2007), 15‑sonli gʻor (Fehér 1994), 15‑sonli gʻor (Kárpát 1992), 15‑sonli obyekt (Fehér 1994), DK‑i kőfejtő 15‑sonli gʻor (Acheron 1993), Keleti‑kőfejtő 15‑sonli gʻori (Leél‑Őssy 1995), Kemény‑lik (Acheron 1993), Söntés‑gʻor (Fehér, Fritz 1995) va Söntés gʻor (Fehér, Fritz 1995) nomlari bilan ham ataladi, shuningdek, Mátyás‑togʻidagi 9‑sonli tosh gʻor (Bertalan 1976) va Mátyás‑togʻidagi 9‑sonli tosh gʻor (Kordos 1984) nomlari Keleti‑kőfejtő 15‑sonli gʻor nomining variantlari boʻlishi mumkin.

Tadqiqot tarixi

Yaqin atrofda yashovchi, qariyalar aytishicha, kőfejtőning asosiy qavatida koʻp gʻovaklar boʻlgan, bu kőbanya faoliyatida boʻlgan paytda. Yuqori konvoys maydonining devorida joylashgan koʻplab kichik gʻorlar va koʻplab gʻor koʻrsatkichlari, shakllanishi kőfejtish katta gʻorni yoʻq qilganini yoki katta gʻorning yuqori qismiga zarar yetkazganini koʻrsatadi. Hozir koʻrinadigan gʻorlar shu katta gʻorning qolgan qoldiqlari. 1943‑yilgi Gʻorlar Dunyosidan maʼlumki, Bertalan Károly va Albert Béla, Budaning atrofidagi gʻorlarni tizimli ravishda oʻrganish doirasida, Mátyás‑togʻi va Kecske‑togʻi kőfejtőlarida joylashgan 14 kichik gʻovakni tekshirishgan.

Az 1957. évi Földrajzi Értesítőde dunyoğa çıqqan, Leél-Őssy Sándor tarafidan yozilgan tadqiqotda Mátyás-hegyi katta tosh qazishma teshiklari, nummulitesli kreta jinsida paydo boʻlgan, zikr etilgan. Tadqiqotda, Budai togʻlari gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatgan joy xaritasida Mátyás-hegy katta tosh qazishma teshiklarining geografik joylashuvi koʻrinadi. (Ushbu teshiklar xaritada suvli kelib chiqishi boʻlgan gʻorlarga kiradi.) 1958‑yilda nashr etilgan “Budapest természeti képe” kitobida Mátyás-hegy D‑ga qaragan katta tosh qazishma devorida suvli kelib chiqishi boʻlgan teshiklar borligi aytilgan. 1961‑yilda Vitéz András va Pap Miklós tomonidan tahrirlangan “Budapest” kitobida Mátyás-hegy DK‑i tomonida joylashgan tosh qazishda sayyoh kichik oʻlchamli, Mátyás-hegyi-gʻorga oʻxshash teshiklarni koʻrishi mumkinligi haqida soʻz bor.

1963‑yilgi Karszt‑ és Barlangkutatási Tájékoztatóda nashr etilgan hisobotda BEAC Barlangkutató Csoport 1962‑yilda Mátyás-hegy K‑i tosh qazishmasini oʻrganishi zikr etilgan. Tosh qazishma tosh devorida bir necha teshik koʻrinadi, ulardan ikkitasi (hozirgi holatiga koʻra) gʻor deb atalishi mumkin. Ularning tadqiqoti bilan hali hech kim shugʻullanmadi. Láng Gábor geolog u teshiklarni xaritaladi. Xususiy globus shaklidagi boʻshliqlar teshiklarning suvli kelib chiqishini koʻrsatadi. Eng kattasi taxminan 4 m diametrda. Barit‑gʻorni oʻrganishdan tashqari yana ikki joyda ham tadqiqot istiqbolli deb baholanadi.

1964‑yilgi Karszt‑ va Barlankutatish Maʼlumotnomasi shundan xabar beradi-ki, Budapeshtning III‑tumanida joylashgan Mátyás‑togʻining Duna tomoniga qaragan tosh qazmasida, 1963‑yilda uzoqdan maʼlum boʻlgan gʻovak qoldiqlari topilgan. Gʻovak tizimi juda toʻla, u shar boʻshliqlari va gidrotermal yoriqlardan iborat. BEAC Tabiat sayohatchiligi boʻlimi Barlankutatish guruhi aʼzolari 1962‑yildan boshlab qazmaning bir necha nuqtasida izlanish ishlarini olib bormoqda. 1963‑yilda, taxminan 200 soat ishlash orqali bir necha joyda oldinga siljish mumkinligini koʻrishdi. Vaziyatni ijobiy deb hisoblashdi, lekin natijaga erishish uchun koʻp mehnat kerak boʻladi. 1964‑yilda qazmada izlanish ishlarini davom ettirishni rejalashtirdilar. Joyning togʻ‑shunoslik va mineralogik tahlilini, hududning aniq oʻlchovini, sathlashtirishini va xaritalashini boshladilar. Xarita tuzish ishlarini albatta bahorda yakunlashadi.

1966‑yilda nashr etilgan “Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi” nomli kitobda shunday yozilgan: Mátyás‑togʻining boshqa (DK‑i) qazmasida (Mátyás‑togʻi‑barlag qazmasida emas) ham kichik barlag gʻovaklari mavjud. Bu tosh konida 9 ta gʻova tanilgan. 1972‑yilgi Karszt va Barlangda eʼlon qilingan, 1972‑yil 24‑aprel kuni (Budapesht Politsiya bosh qoʻmitasining soʻrovi boʻyicha), yoʻqolganlarni topish maqsadida, Barlang Qutqaruv Xizmati aʼzolari Mátyás‑togʻining sharqiy qazmasining gʻovaklarini tekshirishdi. 1976‑yilda yakunlangan “Vengriya barlag katalogi” nomli qoʻlyozmada Mátyás‑togʻi DK‑i qazmasidagi barlaglar orasida, ehtimol, bu barlag Mátyáshegyi 9‑chi tosh gʻovagi nomi bilan qisqacha tasvirlangan. Mátyáshegyi 9‑chi tosh gʻovagining kirish joyi Budapesht III‑tumanida, DK‑i qazmasida, kon maydonining Ny‑tomoni tomonida joylashgan. Taxminan 3 m uzunlikda, suvli kelib chiqishi boʻlgan barlag. Qoʻlyozmadagi barlagga oid qism bir qoʻlyozma asosida yozilgan, lekin aytilgan qoʻlyozma endi mavjud emas.