Museum of Anatolian Civilizations

Anadoliya Tsivilizatsiyalari Muzeyi (turkcha: Anadolu Medeniyetleri Müzesi) Ankaraning Anıka qalʼasining janubiy tomonida, Atpazarı hududida, Ankarada, Turkiyada joylashgan. U eski osmanli Mahmut Paşa bozor ombor binosi va Kurşunlu Han iborat. Ataturning Xitt muzeyini tashkil etish istagi tufayli, binolar Hamit Zübeyir Koşay, oʻsha paytda Madaniyat vaziri, tavsiyasiga binoan, Milliy Taʼlim vaziri Saffet Arıkanga sotib olingan. Qayta qurilish va taʼmir ishlari (1938–1968) tugallangandan soʻng, bino jamoatga Anqa arxeologiya muzeyi sifatida ochildi.

Bugungi kunda, maʼmuriy bino sifatida ishlatilayotgan Kurşunlu Han ish xonalari, kutubxona, konferensiya zali, laboratoriya va ustaxonani oʻz ichiga oladi. Eski bozor binosi eksponatlarni saqlaydi. Ushbu osmanli binoda muzeyda Anatoliya arkeologiyasiga oid bir qator eksponatlar mavjud. Ular Paleolit davridan boshlanib, Neolit, Erta bronza, Assuriya savdo koloniyalari, Xitt, Frig, Urart, Yunon, Helenistik, Rim, Vizantiya, Seljuq va Osmanli davrlariga qadar xronologik tarzda davom etadi. Shuningdek, Karain, Çatalhöyük, Hacılar, Canhasan, Beyce Sultan, Alacahöyük, Kültepe, Acemhöyük, Boğazköy (Gordion), Pazarlı, Altıntepe, Adilcevaz va Patnos qazilmalari hamda bir necha davr namunalari keng toʻplami ham mavjud.

Oltin, kumush, shisha, marmar va bronza asarlarining eksponatlari mil. avv. birinchi ming yillikning ikkinchi yarmigacha boradi. Birinchi tanga bosilgan davrdan zamonaviy davrgacha boʻlgan misollarni oʻz ichiga olgan tanga toʻplamlari muzeyning noyob madaniy boyliklarini ifodalaydi.

Anadoliya Tsivilizatsiyalari Muzeyi 1997-yil 19-aprelda Shveytsariyada birinchi “Yevropa yili muzeyi” sifatida tanlandi.

Tarixi

Ankaradagi birinchi muzey 1921-yilda Madaniyat boshqarmasi, Mübarek Galip Bey tomonidan Anqa qalʼasining Akkale boʻlimida tashkil etilgan. Ushbu muzeyga qoʻshma ravishda Augustus va Rim ibodatxonasi hamda Ankaraning Rim hammomlaridan topilmalar ham yigʻilgan. Ataturning tavsiyasi va “Eti muzeyi”ni markazda tashkil etish koʻzda tutilgani sababli, hududdagi Xitt topilmalarini Ankaraga yuborish zarurati tugʻildi va shu sababli katta muzeyga ehtiyoj paydo boʻldi.

U vaqtning Madaniyat boʻlimi direktori Hamit Zübeyir Koşay va Taʼlim vaziri Saffet Arıkan Mahmut Paşa Bozorini va Xonani taʼmirlash va muzeyga aylantirishni tavsiya etdilar. Bu tavsiya qabul qilindi va taʼmirlash 1938‑yildan 1968‑yilgacha davom etdi. Bozorni, gumbazli tuzilma joylashgan, 1940‑yilda taʼmirlash tugallangach, nemis arxeologi H. G. Guterbock boshchiligidagi komissiya muzeyni tashkil etdi.

1943‑yilda binoning taʼmirlash ishlari hali davom etayotgan paytda, oʻrta boʻlim tashrif buyuruvchilarga ochildi. Ushbu qismni taʼmirlash loyihalarini arxitektor Macit Kural amalga oshirdi, tender asosida taʼmirlash ishlarini arxitektor Zühtü Bey bajardi. 1948‑yilda muzey maʼmuriyati Akkaleni omborxona sifatida qoldi va muzey Kurşunlu Xonaning toʻrt xonasida boʻlib, uning taʼmirlash ishlari yakunlandi. Gumbazli tuzilma atrofidagi boʻlimning restavratsiya va koʻrgazma loyihalarini arxitektor İhsan Kıygı tayyorlab, amalga oshirdi. Besh doʻkon oʻz asl holida qoldirildi, doʻkonlar orasidagi devorlar yirik koʻrgazma maydoni yaratish maqsadida buzildi. Muzey binosi 1968‑yilda hozirgi koʻrinishiga yetdi. Maʼmuriy binoga aylantirilgan Kurşunlu Xona tadqiqot xonalari, kutubxona, konferensiya zali, laboratoriya va ustaxonalar, Mahmut Paşa gumbazli Bozori esa koʻrgazma zaliga aylantirildi.

Bino­lar

Anadoliya Tsivilizatsiyalari Muzeyi Ankaraning tarixiy Atpazarı tumani, Anka qalʼasiga yaqin joylashgan ikki osmanli binoda joylashgan. Bino­lardan biri Mahmut Paşa Bedesteni, ikkinchisi esa Kurşunlu Han (xon, karavansaroy) hisoblanadi.

Mahmut Paşa Bedesteni Mahmut Paşa, Mehmed II Zafarliyning vazirlaridan biri tomonidan 1464‑1471 yillarda qurilgan. Binoda hech qanday yozuvlar yoʻq. Baʼzi manbalarda bu yerda sof Angora kiyimlari tarqatilgani qayd etilgan. Bino dizayni klassik turga mansub. Joyni qamrab oluvchi toʻrtburchakni qoplagan 10 ta gumbaz bor, va bir‑biriga qarshi turuvchi 102 ta doʻkon mavjud.

Tarixiy yozuvlar va roʻyxat kitoblariga koʻra, Kurşunlu Han Üsküdar, Istanbulda Mehmet Paşa (Mehmet Zafarliyning vaziri)ning sadaqalarini moliyalashtirish uchun vakıf sifatida qurilgan. Unda ham yozuvlar yoʻq. 1946‑yildagi taʼmirlash paytida Murat II davriga oid tangalar topilgan. Topilmalar han XV asrda mavjud boʻlganini koʻrsatadi. Han oʻrtasida hovli va galereya, atrofida ikki qavatli xonalar bilan Oʻttoman davri hansining tipik dizayniga ega. Zamin qavatda 28 ta xona, birinchi qavatda 30 ta xona mavjud. Xonalarda pechlar bor. Gʻarb va janub yoʻnalishlarida zamin qavatda “L” shaklidagi ombor joylashgan. Hanning shimoliy tomonida 11 ta doʻkon, sharq tomonida 9 ta doʻkon va bogʻ ichida bir‑biriga qarshi turuvchi 4 ta doʻkon mavjud. Han Mehmet Paşa tomonidan qurilgan va 1467‑yilda Mehmet Paşa Bosh vazir (Bosh vazir) lavozimiga tayinlangan. Mahmut Paşa buyrugʻi bilan gumbazli bozor qurilgan. U 1470‑yilgacha bu lavozimda qolgan. U Üsküdarda masjidi, oshxonasi va madrasasi boʻlgan, tanasi ham u yerda dafn etilgan.

Bugungi muzeyni tashkil etgan bu ikki bino 1881‑yildagi yongʻin keyin tark etilgan.

Namoyish etilgan artefaktlar

Paleolit davri (....8000 mil. avv.): Paleolit davri muzeyda Antalya Karain gʻorida topilgan qazilmalar bilan namoyish etilgan. Paleolit davri odamlar ovchi‑toʻplovchilar boʻlib, tosh va suyak asboblaridan foydalanganlar. Tosh asboblari uchta vaqt toifasida koʻrsatilgan: Past Paleolit davri, Oʻrta Paleolit davri va Yuqori hamda Kechki Yuqori Paleolit davri.