Mackó Cave

Kis-kevélyi-barlang Vengriyaning maxsus himoyalangan gʻoralaridan biridir. Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Pilis togʻida, Csobánkada topilgan. Pilis togʻining eng mashhur gʻoralaridan biri. Uning ichidan arxeologiya va qadimgi hayvonot‑oʻsimlik topilmalar chiqdi. Boshqa nomi keng tarqalgan Mackó-barlang. Belgilangan turist yoʻli yonida joylashgan gʻor sevimli sayohat joyidir.

Tavsifi

Kis‑Kevélyning shimoliy tomonida, togʻ choʻqqisiga yaqin, Csobánka chetida, oʻrmon ichidagi tosh teshigida joylashgan katta, tabiiy va yoriq, gorizontal oʻq yoʻnalishli, egri, E‑ga qaragan, 11,4 m keng va 5,1 m baland kirish. Sariq chiziqli turist yoʻli orqali yetib olish mumkin, bu yoʻl Pomáztan Pilisborosjenógacha davom etadi. Eng oson Csobánka markazidan yetib borish. Gʻordan yaqinida Kevély‑nyergi turist uyi joylashgan dam olish joyi bor, u yerdan sariq chiziqli turist yoʻli orqali Kis‑kevélyi‑barlangga tushish mumkin.

Triász dachsteini kretsda tektonik yoriq tomonidan belgilangan yoʻnalishda shakllangan faol boʻlmagan manba gʻori. Bir necha kichik stalaktit va stalagmitdan tashqari gʻorda boshqa shakllanish yoʻq. Gʻor uzunligi 65 m, vertikal yoyilishi 14 m, gorizontal yoyilishi 44 m, chuqurligi 3 m va balandligi 11 m. Erkin tashrif buyurish mumkin, kirish zali jihozlanmagan, koʻcha kiyimida koʻrish mumkin, ichki qismlari gʻor yoʻli asosiy jihoz va yoritish vositasi bilan koʻrib chiqiladi.

Yana bir kirish ham bor, lekin u tiqilib qolgan. Bu kirish hozirgi kirish ustida ochilgan. Gʻor katta zal bilan boshlanadi, u ichkariga torayadi. Bu qism qisqa konusgacha davom etadi va konus kichik oʻlchamli, yuqori zalda tugaydi. Zal yaqinda yirtilgan boʻlishi mumkin, shuning uchun ikkinchi kirish paydo boʻlgan. Devorlarda baʼzi joylarda shar shaklidagi haykallar va barmoqlar topiladi.

Makkó gʻor barlogi Csobánkai-gʻor (Kaán 1931), Suyak-gʻor (Márton 1910), Dachstein‑kalk‑gʻor (Kárpát 1990), Dachstein‑kalk‑gʻor (Bertalan 1976), Dachstein‑kalk‑gʻor (Barcza, Thirring 1920), Dachstein‑kalk‑gʻor (Bertalan 1976), Kevély‑gʻor (Barcza, Thirring 1920), Kiskevély‑gʻor (Tompa 1935), Kiskevély‑gʻori (Barcza, Thirring 1920), Kis‑Kevély‑gʻori (Thirring 1900), Kiskevélyi‑gʻor (Mottl 1939), Kiskevélyi‑gʻor (Hillebrand 1913), Kis‑Kevélyi‑gʻor (Mezei 1967), Kiskevélyi‑Makkó‑gʻor (Thuróczy 1964), Makkó‑gʻor (Schőnviszky 1937), Makkó gʻori (Révai 1938), Makkó‑gʻor (Láng 1953) va Máczka gʻori (Moussong 1891) nomlari hamda. Máczka joy nomi Moussong Géza ga koʻra Macska‑gʻorning bir nomi.

Arxeologiya, paleontologiya

Gʻor ichida paleontologik topilmalarni birinchi topgan shaxs Koch Antal boʻlib, u 1868‑yilda gʻorni oʻrganishda buni amalga oshirdi. Xazina izlovchilardan oʻtgan tuproqda gʻor ayiq suyaklarini yigʻdi. Hillebrand Jenő Barlang‑tadqiqot Komissiyasi topshirigʻi bilan qazish ishlarini olib borganida koʻplab hayvon, masalan, los, ot, gʻor ayiq, junli tishli marjon, qizil quyon, qadimiy tul, gʻochboʻri qoldiqlari, shuningdek, arxeologik topilmalar topildi, bu esa qadim zamonda bu yerda qadimgi odam ham yashaganini tasdiqlaydi. Gʻor deyarli toʻliq qazib olingan va qayta ishlangan, bu ishni Magyar Tudományos Akadémia va Geologiya Institutlari ham qoʻllab‑quvvatlagan.

Bolangning toʻldirilish hajmi baʼzi joylarda olti metrga ham chuqur boʻlgan. Suyak asboblaridan eng qimmatli – teshilgan sarv-falanx va qush suyakidan yasalgan oʻr. Bu yerda topilgan 145 dona, Pilisszántói madaniyatiga mansub kova asboblar orasida koʻpchilik retusalanmagan pichoq, lekin bir necha dona retusalanilgan pichoq, burgʻu, qirquvchi va oʻrchiq ham ochiqlandi. Bu, yuqori pleistosen qatlamlari juda qimmatbaho paleontologik va arkeologik topilmalar boʻlgan birinchi gʻorlardan biridir. Vértés László qatlamni tozalash qazish ishlarida 1957‑yilda beshta muhim qatlamni ajratib oldi. Sariq, eng pastki qatlam bepusht edi.

Ustidagi jigarrang qatlam topilmalari Hillebrand Jenő ga koʻra protosolutriyalik. Baʼzi tadqiqotchilar, erta Szeleta madaniyati va Moustier madaniyati ham gʻorda mavjud boʻlganini aytishadi. 1957‑yildagi qazish ishlariga asoslanib, moustieri qirquvchilarni oʻz ichiga olgan jigarrang qatlam ustidagi, oʻtish qatlamida Szeleta madaniyati shistalari va barg qirquvchisi boʻlganligi ehtimol. Kechki qadimgi davr asboblari ikki sariq qatlamda boʻlgan, lekin qazish yozuvlari yetishmasligi sababli, Hillebrand Jenő tomonidan magdaléni madaniyati deb belgilangan asboblar bu qatlamlarda qanday joylashganini aniqlab boʻlmadi.

Hillebrand Jenő yuqori, holosen qatlamidan topilmalar qilmagan, shuning uchun deyarli faqat Sashegyi Sándor 1912‑yildan 1914‑yilgacha boʻlgan qazishmalar davomida gʻorning old qismiga olib kelgan tuproqdan topilgan buyumlar gʻorning keyingi yashashini tasdiqlaydi. Ludanicei guruhiga kiruvchi bir necha kasal teshikli, yumaloq tutqichli, yoki quloqli, ikki qavatli konus shaklidagi va silindrsimon boʻyinli idish parchalari. Badeni madaniyatiga tegishli qalin devorli idish parchasining vertikal kanallashuvi, pastki qirrasida uchta tutqichli shar boʻlagi shaklidagi idish parchasining qirrasida, suyakli qozon qirra, kanallashgan, keng tasmaquloq va qirralari qirralik yuzali parcha tutqichli tutqichli qoʻl. Kichik oʻlchamli hayvon haykali parchasining ham ehtimol bu madaniyatga tegishli.

Keyingi bronza davri nomzod madaniyatiga kiruvchi nozik kanallashgan, yupqa devorli yon, ichiga tortilgan va chizilgan qirralik idish parchalari. Yashil boʻyoqli va jigarrang boʻyoqli rim davri yon idish parchalari topildi. Sashegyi Sándor Arpad davri idish parchalari ham unda topildi. 11‑asr yoki 12‑asrga mansub kulrang, chiziqli naqshli, qumli materialdan yasalgan yon idish parchasi. 13‑asrga mansub jigarrang va jigarrang‑kulrang rangli, qoʻl aylanmasida tayyorlangan, qum va kichik tosh aralashmasidan yasalgan qozon parchalari. Oq, oʻtkir profilli qirra, ichki va tashqi tomoni bir tekis silliq yuzali qozon parchasi 13‑asr oxirida ishlab chiqarilgan. Barcha topilmalar Vengriya Milliy Muzeyida saqlanadi.