Kevély-nyergi Pothole

Kevély-nyergi-zsomboly Vengriyada maxsus himoyalangan gʻoralar qatorida joylashgan. Duna–Ipoly Milliy Bogʻi hududidagi Pilis togʻida joylashgan. Turist qoʻllanmalarda ham koʻrsatilgan.

Tavsifi

500 metr masofada, sharq tomonga, eski Kevély-nyergi turistik uyidan, Nagy‑Kevély tomonida joylashgan. Liganli oʻrmonda, qiyin seziladigan tarzda ochiladi, garchi kirish katta, 4–5 metr diametrli quduq. Turist xaritalari ham uning joyini belgilaydi. Eng oson yashil chiziqli turist yoʻli orqali yaqinlashish mumkin.

Ust triász dachstein kreolit gʻorida paydo boʻlgan. Issiq suvlar uni shakllantirgan. Kirish qudugi Leél‑Őssy Sándorga koʻra qaynabogʻli, Haas Jánosga koʻra tushish natijasida hosil boʻlgan, unda gʻumbustlar va tomchil tosh oqimlari kuzatiladi. Kirish qudugi bilan parallel, loy va yuzadan tushgan tosh boʻlaklari bilan toʻldirilgan egizak quduq bir xonaga olib boradi, u yerda tushish boʻlaklari choʻkmasi mavjud. Gʻor faqat arqon texnikasiga oʻrgangan, ruxsatli shaxslar uchun oʻtish mumkin. Kirish qudugʻining toʻldirilishi tez‑tez zsombolyning past, gorizontal qismiga kirishni toʻsadi. Hozirda bu qism oʻtish mumkin emas.

Barcha nomlarda bu gʻor barlangda uchraydi: Kevélyi-zsomboly (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Kevély-nyergi Természetbarát-zsomboly (Dely, Mezei 1974), Kevélynyergi-zsomboly (Leél-Őssy 1958), Kevélynyergi zsomboly (Leél-Őssy 1958), Kevélynyergi Zsomboly (Thuróczy 1964), Nagy-kevélyi Természetbarát-zsomboly (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Nagykevélyi-zsomboly (Kordos 1984), Nagykevélyi zsomboly (Kadić 1942), Természetbarát-barlang (Kordos 1984), Természetbarát barlang (Bertalan 1976), Természetbarát-zsomboly (Révai 1941) va Természetbarát zsomboly (Mezei, Páli 1955) nomlari ham mavjud. Természetbarát-barlang nomi va shunga oʻxshash nomlar gʻor 1940‑yillarda, pastki qatlamini kashf etgan Természetbarátok Turista Egyesület nomi sababli berilgan.

Tadqiqot tarixi

Bertalan Károly tomonidan yozilgan, 1976‑yilda yakunlangan qoʻlyozmaga koʻra, Schőnviszky László tomonidan tayyorlangan, 1937‑yilda nashr etilgan tadqiqotda Kevély-nyergi-zsomboly zikr etilgan, lekin 1937‑yilda chop etilgan tadqiqotning 151‑betida ehtimol Gyopáros-barlangga ishora qilingan Schőnviszky László. 151‑betda oʻqilgan narsa shundan iboratki, Nagy-Kevélyning janubiy tomonida kashf etilishni kutayotgan kichik bir boʻshliq mavjud.

Természetbarát 1938‑yil 3–4‑sonli sonida aytilganidek, TTE gʻoralar izlovchilari bir zsombolytni kashf etishgan. Oldin nomaʼlum boʻlgan zsombolyt, kevély‑nyergi boshpana‑xonasidan É‑ga bir necha daqiqalik masofada joylashgan. Uyushma aʼzolari gʻorani oʻrganishni boshlashdi. Toʻrt ish safari davomida gʻorani oʻrganishdi. Natijalar sekin‑sekin erishildi, lekin natija umid beruvchi edi. Topilgan qismlarda chiroyli tomchilar toshlari mavjud. Ular, zsombolyt katta gʻora tizimiga olib boradi, deb hisoblashadi. Yaqin orada yana gʻorada ish safari boʻlib, bu safarda koʻp tabiatsevarlar boʻlishini umid qilishadi. Safari nafaqat uyushma aʼzolari uchun, balki hamma uchun muhim. Uyushma aʼzolari, agar yetarli qiziqish boʻlsa, Pest atrofidagi gʻora turini (masalan, Kevélyi gʻorasi, Szemlő‑tepadagi gʻora, Ferenc‑tepadagi gʻora, Pál‑vodiy‑gʻorasi, Solymári‑demon teshigi, Legény‑gʻorasi) olib borishni rejalashtirishdi. Kuzgi gʻora safari taqvimi: 1938‑yil 16‑oktabr, kevélyi yangi zsombolyt (rahbar: Venkovits István).

1940‑yilda, shuningdek 1941‑yilda guruh aʼzolari gʻorada izlanish ishlarini olib bordilar. 1941‑yil iyun oyida va 1941‑yil 9‑novabrda gʻora oʻlchamlandi, keyin oʻlchash natijalari asosida Természetbarát gʻorasi asosiy reja xaritasi va uzun kesim xaritasi tayyorlandi. Xaritada gʻoraning qismlari nomlari koʻrsatilgan: Magazin, Zsomboly, Büdöslyuk, Pihenő, Kiskürtő‑xona, Miklós‑kirish, Kis‑Danca‑xona, Nagy‑Danca‑xona, Átjáró va Hosszú‑koridor.

A Népszava 1941‑yil 2‑aprel soniga koʻra 1941‑yil 30‑mart kuni Tabiatsevarlar gʻor oʻrganishchilari yangi boʻlimni zsombolida kashf etdilar. 20 metr chuqur zsomboli tubida, toʻplanib qolgan katta miqdordagi tosh qoldiqlarida, uzoq davom etgan ishdan soʻng yakshanba kuni tor koridorni ochish muvaffaqiyatiga erishildi, u yerda kashfotchilar ikki katta oʻlchamli xonaga kirishdi. Birinchi xona bir qavat balandlikda boʻlib, unda koʻplab goʻzal stalaktitlar hamda oq rangli ohaktufli tuproq mavjud. Eng goʻzal xona Dancza János nomidan Dancza‑xona deb ataladi. Gʻorda eng goʻzal koʻrinish – uch‑toʻrt metr balandlikdagi, karfiolga oʻxshash shakldagi stalaktit boʻlagi va uning yonida kristall toza suv bilan toʻldirilgan tosh basseyni. Polni ham tufagʻa va stalaktitlar bezaydi. 50 metr uzunlikdagi kashf etilgan, goʻzal stalaktitli gʻor boʻlagi faqat gʻor oʻrganishining bir qismi boʻlib, shu sababli zsombol Pilisning muhim gʻorlaridan biri sifatida hisoblanadi.

1942‑yil 30‑iyun kuni Magyar Turista Életda chop etilgan maqolada Jaskó Sándor TTE soʻrovi boʻyicha Nagykevélyi zsomboli yanada oʻrganilishi haqida mutaxassis fikrini berganligi aytiladi. 1950‑yillarda gʻorning pastki qismlari tashqi dunyodan izolyatsiya qilindi. 1955‑yilda ochilgan, Pilis yoʻl qoʻllanmasi nomli kitobga koʻra, Kevély‑nyergi turistik uy yaqinida, qiyin mehnat bilan kashf etilgan gʻor ochilib, oʻsha paytdan beri qulab tushgan.

1958‑yilda nashr etilgan, Leél‑Őssy Sándor tomonidan yozilgan tadqiqotda Kevély‑togʻ guruhining yomonlashuvi va yosh harakatlari, masalan baland joylashgan, vayron boʻlayotgan, quruq manba gʻorlar hamda quruq suv manbai boʻlgan gʻorlar bilan tasdiqlanadi. Bunday gʻor 420 m balandlikda joylashgan Kevélynyergi‑zsomboly hamdir. Kevélynyergi zsomboly yaqinida ham bir necha kichik (1 m chuqurlikdagi) dolina shaklidagi, suv oqimiga ega boʻlmagan chuqurliklar kuzatiladi. Kevélynyergi‑zsomboly Kevély‑togʻ guruhining eng katta gʻori boʻlib, Ürömi‑suvoq gʻoridan keyin keladi, lekin hozirda uning eng katta qismi yana tiqilib qolgan. Kevély‑nyergi turistik uyidan K‑ga taxminan 500 m masofada, butalar ichida (yoʻlsiz, topilishi qiyin joyda), taxminan 420 m balandlikda gʻorning kirish joyi joylashgan. Gʻor asosan bitta quduqdan iborat boʻlib, u 17 m chuqur. Quduqning tubi katta bir zaldan iborat. Ushbu zalda tiqilib qolgan va pastga qarab davom etuvchi quduq boshlanadi, u gʻorning pastki qismlariga olib boradi.