"Möhsin Səlim" məscidi

Səlim masjidi yoki Xaci Möhsin Salimov Masjidi — Bakı shahrining Xəzər tumanining Binə qəsəbəsində joylashgan tarixiy‑memarlik yodgorligi.

Tarixi

Möhsin Salimov ism va familiyasi boʻlgan shaxs (Əmircan neft millionerlari boʻlgan Salimovlar oilasining aʼzosi) Zabrat qəsəbəsində joylashgan Xonim Zeynəb masjidini qayta tiklashni xohlaydi. Biroq Zabrat jamiyati ishni toʻxtatishlarini va ular oʻzlari masjidni abadlashtiradilar, deydi. Ushbu hodisadan keyin Möhsin Salimov 1916‑yilda aynan shu masjidning loyihasi asosida Binə qishlogʻida hozir Möhsin Salim nomi bilan atalgan masjidni qurdiradi. Sovet hokimiyati davrida masjidning faoliyati toʻxtatiladi. Ozarbayjon mustaqilligini tiklagandan keyin ham foydasizligi sababli uzoq muddat faol boʻlmaydi. Aholini yana foydalanish uchun Heydər Əliyev Fondi 2006‑yilda masjidni asosli qayta tiklagan.

Masjiddə davlat roʻyxatidan oʻtgan jamoa faoliyat yuritadi

Xaci Möhsin Salimov Masjidi

Möhsin Səlimov masjidi Binə qishlogʻining markazida joylashgan XX asr boshlarida, 1916‑yili Bakiya millionerlariidan Möhsin Səlimov tomonidan qurilgan. Tarixiy maʼlumotlarga asosan, u avval Zabradagi qishloqda joylashgan Xonim Zeynəb masjidini tiklash niyatida boʻlgan. Biroq mahalliy jamoa bu ishni oʻz zimmasiga olishni istashini bildirganidan keyin Möhsün Səlimov oʻsha masjidning arxitektura uslubidan ilhomlanib Binə qishlogʻida oʻxshash loyiha asosida yangi masjid qurdi. 1918‑yilda hududda yuz berayotgan harbiy‑siyosiy voqealar vaqtida masjid jiddiy zarar koʻrdi. Ayniqsa, minbar qismida toʻp otishidan kelib chiqqan teshik va yoriqlar uzoq yillar davomida bu fojiali davr izlarini olib yurgan. Sovet hukumatida masjid faoliyati toʻxtatildi, bu masjid ham boshqa masjidlar kabi oʻsha davrda ombor sifatida ishlatildi. Bino uzoq vaqt shu tarzda foydalanilgani sababli yaroqsiz holatga tushdi. Ozarbayjon mustaqilligini tiklagandan keyin ham maʼlum muddatda bu yerda ibodat mumkin emas edi. Biroq Binə sakinlarining murojaatidan soʻng masjid yana tirilish bosqichiga qadam qoʻydi. Heydər Əliyev Fondining prezidenti Mehriban Əliyevaning tashabbusi bilan bu yerda asosiy taʼmir ishlariga boshlandi. Qilinch taʼmir natijasida ham masjidning tarixiy arxitektura xususiyatlari saqlanib, ham kompleks zamonaviy ehtiyojlarga mos tarzda yangilandi. 2006‑yil 15 iyun kuni Prezident Ilhom Əliyev va xonim Mehriban Əliyeva masjidga kelib bajarilgan ishlar bilan tanishdilar. Shundan beri masjid yana aholining foydalanishiga topshirildi. Arxitektura nuqtai nazaridan Möhsün Səlim masjidi klassik Sharq uslubining xos xususiyatlarini saqlab keladi. Kirish darvozasi oxvari tag shaklida qurilgan. Masjidning umumiy plan oʻlchamlari taxminan oʻn toʻrt metrga oʻn besh metrdir. Asosiy ibodat zalining ichki maydoni ikki yuz oʻn kvadrat metr, ikkinchi qavatda ayollar uchun ajratilgan ibodat maydoni esa qirq kvadrat metrdir. Masjid ikki qavatdan iborat. Asosiy ibodat zali birinchi qavatda joylashgan, ikkinchi qavat esa ayollar foydalanishi uchun moʻljallangan. Diametri oʻn toʻrt metr boʻlgan minbarning pastki qismida oʻn olti aylanma deraza joylashtirilgan. Bu derazalar interyerni tabiiy yorugʻlik bilan taʼminlab, masjidga maxsus estetik goʻzallik beradi. Poldan minbargacha boʻlgan balandlik oʻn toʻqqiz metrdir. Minbar toʻgʻridan‑toʻgʻri tashuvchi devorlar ustida qurilgan. Bu devorlar ham arxitektura kompozitsiyasining, ham konstruktiv tizimning asosiy yuk tashuvchi elementi sifatida xizmat qiladi. Yonalgan toshdan tayyorlangan mehrab stalaktit shaklidagi naqshlar bilan bezatilgan. Derazalar, ichki bezak elementlari va umumiy interyer yechimi klassik Sharq arxitektura anʼanasini aniq aks ettiradi. Asosiy taʼmir paytida masjid kompleksining hovlisida yuz kishilik salon, wudu xonalari, erkak va ayollar uchun alohida hujayralar, din olimlari uchun maslahat xonasi, oshxona va doimiy suv taʼminoti bilan yordamchi bino ham qurildi. Kompleks barcha zarur jihozlar bilan taʼminlangan. Bugun Möhsün Səlim masjidi tarixiy va arxitektura ahamiyati tufayli davlat tomonidan himoyalangan tarixiy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan. U, Binənin dini hayotining jonli ramzlaridan biri boʻlish bilan birga, Ozarbayjonning boy arxitektura va maʼnaviy merosini saqlab turuvchi qimmatli yodgorliklardan biri sifatida mavjudligini davom ettiradi. Möhsün Səlim masjidi — oʻtmish izlarini, bugungi ruhni va kelajak merosini saqlab turuvchi yodgorlikdir.

Hacı Möhsin Səlimov masjidining video tasvirlariga koʻrish uchun linkga kiriting.